บ้านกลอนน้อย - กลอนสบายๆ สไตล์ลิตเติลเกิร์ล

ห้องเรียน => ห้องศึกษา กาพย์ โคลง ร่าย => ข้อความที่เริ่มโดย: Black Sword ที่ 29, ตุลาคม, 2561, 11:14:31 PM



หัวข้อ: โคลงสามสุภาพ
เริ่มหัวข้อโดย: Black Sword ที่ 29, ตุลาคม, 2561, 11:14:31 PM
(http://www.homelittlegirl.com/uppic/i/Yy.jpg) (http://www.homelittlegirl.com/uppic/index.php?mod=show&id=879)


โคลงสามสุภาพ

          โคลงสามสุภาพ  มีลักษณะเหมือนโคลงสองสุภาพคลิก (http://www.homelittlegirl.com/index.php?topic=11100.msg40531#msg40531)  แตกต่างก็เพียงว่า  มีการเพิ่มบาทลงหน้าโคลงสองสุภาพอีก  ๑  บาทเท่านั้นเอง
          โคลงสามสุภาพ  มีกำหนดพื้นฐานคือ  บาทคณะ  คำเอก  คำโท   คำสัมผัส  คำสร้อย  ดังนี้

๑)  บาทคณะ และจำนวนคำ
                โคลงสามสุภาพ  บทหนึ่งมี ๓ บาท  ดังนี้ (ดูผังด้านบนประกอบ)

                         บาทที่ ๑  มีหนึ่งวรรค  มีจำนวนคำ ๕  คำ
                         บาทที่ ๒  มีหนึ่งวรรค  มีจำนวนคำ ๕  คำ
                         บาทที่ ๓  มี  ๙  คำ   แบ่งเป็นสองวรรค  คือ วรรคหน้า ๕ คำ   วรรคหลัง ๔ คำ (อาจเสริมสร้อยท้ายบาทสามได้อีก  ๒  คำ)

                หมายเหตุ  :  สำหรับคำมูลที่เป็นลหุแท้  เช่น  ขบวน  แสดง  พิรุธ  โพยม  สามารถนับเป็น ๑ คำ หรือ ๒ คำก็ได้  ตามใจผู้แต่ง  


๒)  คำสัมผัส
                โคลงสามสุภาพ  ภายในบท มีสัมผัสบังคับ  ๒  แห่งคือ
                  -  คำที่ ๕  ของบาทที่หนึ่ง  ส่งสัมผัสสระไปยังคำที่ ๑ ,๒ หรือ ๓   ของบาทที่สอง
                  -  คำที่ ๕  ของบาทที่สอง  ส่งสัมผัสสระไปยังคำที่ ๕  ของบาทที่สาม  เช่น

                              ๐  โคลงสามแปลกโคลงสอง
                              ตามทำนองที่แท้
                              วรรคหนึ่งพึงเติมแล้ .....................เล่ห์นี้จงยล  เยี่ยงเทอญ ฯ


๓)  คำเอก  คำโท
                โคลงสามสุภาพ  ในหนึ่งบทกำหนดตำแหน่งบังคับให้มีคำที่มีรูปเอก  และ  คำที่มีรูปโท  ไว้อย่างละ  ๓  แห่ง  เช่นเดียวกับโคลงสองสุภาพ  ดังนี้  (ดูผังด้านบนประกอบ)

                         บาทที่ ๑   (ไม่บังคับเอกโท)
                         บาทที่ ๒   คำที่ ๔ เป็นคำเอก   คำที่ ๕ เป็นคำโท
                         บาทที่ ๓   คำที่ ๒ กับ ๖  เป็นคำเอก  คำที่ ๕ กับ ๗  เป็นคำโท

                หมายเหตุ  :  ตำแหน่งบังคับคำเอก  สามารถใช้คำตายแทนคำเอกได้   เช่น

                              ๐  ภูบาลอื้นอำนวย
                              อวยพระพรเลิศล้น
                              จงยุธย์อย่าพ้น .......................แห่งเงื้อมมือเทอญ พ่อนา ฯ
                                                                                              (ลิลิตตะเลงพ่าย)

** การบังคับตำแหน่งเสียง เอก-โท   ไว้แต่ละวรรคเช่นนี้ในโคลง  ก็เพื่อทำให้โคลงเกิดน้ำหนักเสียงในจุดนั้น ๆ  ซึ่งไม่ต้องการเสียงสามัญ  ทำให้เกิดเสียงเอก โท ตรี สลับกันไปอย่างมีจังหวะ ฉะนั้น ผู้เขียนโคลงควรดึงจุดนี้ออกมาใช้เพื่อสร้างเสน่ห์ให้โคลง


อนึ่ง     ในการวางรูปแบบการเขียนโคลงสามสุภาพนี้  ผู้เขียนสามารถเขียนเรียงต่อเนื่องกันไปเป็นบันทัดเดียวก็ได้   คือ

                     ๐  โคลงสามแปลกโคลงสอง     ตามทำนองที่แท้     วรรคหนึ่งพึงเติมแล้     เล่ห์นี้จงยล  เยี่ยงเทอญ ฯ

                หรืออาจวางอย่างที่เห็นกันทั่วไปก็ได้  คือ

(http://www.homelittlegirl.com/uppic/i/GQ.png) (http://www.homelittlegirl.com/uppic/index.php?mod=show&id=881)

                             โคลงสามแปลกโคลงสอง.............ตามทำนองที่แท้
                              วรรคหนึ่งพึงเติมแล้ .....................เล่ห์นี้จงยล  เยี่ยงเทอญ ฯ


  ตัวอย่าง   คำประพันธ์โคลงสามสุภาพ  (แสดงคณะ  คำเอก  คำโท  คำสัมผัส)

                              ล่วงลุด่านเจดีย์.............................สามองค์มีแห่งหั้น
                         แดนต่อแดนกันนั้น.............................เพื่อรู้ราวทาง ฯ
                              ขับพลวางเข้าแหล่ง......................แห่งอยุธเยศหล้า
                         แลธุลีฟุ้งฟ้า.......................................มืดคลุ้มมัวมล ยิ่งนา ฯ
                                                                                              (ลิลิตตะเลงพ่าย)

                              วุ่นวิญณ์ญายุ่งเหยิง.......................ใจหนึ่งเริงรื่นฟุ้ง
                         ใจหนึ่งหวาดสะดุ้ง..............................ปลุกปล้ำใจเอง ฯ
                              เกรงแต่จะกลับกลาย....................หมายเปนกาหลิบแท้
                         เกลือกจะมีโทษแม้..............................ดั่งต้องแต่หลัง ฯ
                                                                                              (ลิลิตนิทราราชาคริต)


สัมผัสระหว่างบท
                โคลงสามสุภาพ  ในกรณีแต่งมากกว่า ๑ บทขึ้นไป  มักมีการร้อยโคลง  หรือสัมผัสระหว่างบท คือ  คำสุดท้ายของบทก่อนหน้า (ไม่นับคำสร้อย)  ส่งสัมผัสสระไปยังคำที่ ๑ ,๒ หรือ ๓ ในบาทแรกของบทต่อไป  เช่น                    

                              ไป่แจ้งการแห่งเล่ห์........................เท่ห์กลไทยใช่น้อย
                         ต่างเร่งติดเร่งต้อย..............................เร่งเต้าตีนตาม     มานา ฯ
                              แลหลังหลามเหลือนับ...................บเป็นทัพเป็นขบวนแท้
                         ถวิลว่าพ่ายจริงแล้..............................ไล่ล้ำระส่ำระสาย     ยิ่งนา ฯ
                              หมายละเลิงใจอาจ.......................ประมาทประมาณหมิ่นหมั้น
                         เบาเร่งเบาเชิงชั้น...............................ชื่นหน้ามาสรลม     สรลอนนา ฯ
                                                                                              (ลิลิตตะเลงพ่าย)

                              เพลงสรรเสริญพระยศ..................ปรากฏเสียงกึกก้อง
                         ฟังเสนาะเพราะพร้อง.........................ยิ่งลํ้าดนตรี    ทิพย์นา ฯ
                              ยินดีใดดุจหะซัน............................ชื่นใจครันไม่น้อย
                         ลืมคิดตนตํ่าต้อย................................แต่ตั้งตื่นเหิม    ใจแล ฯ
                              เดิมได้คิดแล้วสิ.............................ตริว่าฝันแม่นแท้
                         ฝันก็ฝันยาวแล้...................................หลากด้วยตรงกัน    ดีนา ฯ
                              จะว่าฝันอย่างคิด...........................ก็เห็นผิดไป่ต้อง
                         รู้สึกตัวฤๅข้อง.....................................ขัดด้วยอันใด    หน่อยเลย ฯ
                                                                                              (ลิลิตนิทราราชาคริต)

โคลงสามสุภาพ  ในวรรณกรรมต่าง ๆ  มักใช้แต่งร่วมกับคำประพันธ์ประเภทอื่น ๆ เช่น โคลงสองสุภาพคลิก (http://www.homelittlegirl.com/index.php?topic=11100.msg40531#msg40531)  โคลงสี่สุภาพคลิก (http://www.homelittlegirl.com/index.php?topic=6280.msg21576#msg21576)  ร่ายสุภาพ  มักพบเห็นได้ในวรรณกรรมประเภทลิลิตต่าง ๆ  

หนังสืออ้างอิง : พจนานุกรมศัพท์วรรณกรรมไทย ภาค ฉันทลักษณ์ ฉบับราชบัณฑิตยสถาน (๒๕๕๐)