(ต่อหน้า ๑๐/๑๑) อภิธรรมปิฎก :
๑๗.วิภังค์ : โพชฌังควิภังค์

ปัญหาปุจฉกะ
โพชฌงค์ ๗ คือ
๑. สติสัมโพชฌงค์ ๒. ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ ๓. วิริยสัมโพชฌงค์ ๔. ปีติสัมโพชฌงค์ ๕. ปัสสัทธิสัมโพชฌงค์  ๖. สมาธิสัมโพชฌงค์ ๗. อุเปกขาสัมโพชฌงค์
ติกมาติกาปุจฉา ทุกมาติกาปุจฉา
(๑) บรรดาโพชฌงค์ ๗ โพชฌงค์เท่าไรเป็นกุศล; เท่าไรเป็นอกุศล; เท่าไรเป็นอัพยากฤต ฯลฯ; เท่าไรเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้; เท่าไรไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้
ติกมาติกาวิสัชนา
กุสลติกาทิวิสัชนา = คำตอบด้านกุศล
(๑) โพชฌงค์ ๗ ที่เป็นกุศลก็มี; ที่เป็นอัพยากฤตก็มี
(๒) ปีติสัมโพชฌงค์ สัมปยุตด้วยสุขเวทนา
(๓) โพชฌงค์ ๖ ที่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาก็มี; ที่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาก็มี
(๔) โพชฌงค์ ๗ ที่เป็นวิบากก็มี; ที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากก็มี
(๕) โพชฌงค์ ๗ กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิไม่ยึดถือและไม่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน
(๖) โพชฌงค์ ๗ กิเลสไม่ทำให้เศร้าหมองและไม่เป็นอารมณ์ของกิเลส
(๗) โพชฌงค์ ๗ ที่มีทั้งวิตกและวิจารก็มี; ที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารก็มี; ที่ไม่มีทั้งวิตกและวิจารก็มี
(๘) ปีติสัมโพชฌงค์ไม่สหรคตด้วยปีติ แต่สหรคตด้วยสุข ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา
(๙) โพชฌงค์ ๖ ที่สหรคตด้วยปีติก็มี; ที่สหรคตด้วยสุขก็มี; ที่สหรคตด้วยอุเบกขาก็มี
(๑๐)โพชฌงค์ ๗ ไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓
(๑๑) โพชฌงค์ ๗ ไม่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓
(๑๒) โพชฌงค์ ๗ ที่เป็นเหตุให้ถึงนิพพานก็มี; ที่ไม่เป็นเหตุให้ถึงปฏิสนธิ จุติ และนิพพานก็มี
(๑๓) โพชฌงค์ ๗ ที่เป็นของเสขบุคคลก็มี; ที่เป็นของอเสขบุคคลก็มี
(๑๔)โพชฌงค์ ๗ เป็นอัปปมาณะ (๑๕) โพชฌงค์ ๗ มีอัปปมาณะเป็นอารมณ์ (๑๖) โพชฌงค์ ๗ เป็นชั้นประณีต (๑๗) โพชฌงค์ ๗ ที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนก็มี; ที่ให้ผลไม่แน่นอนก็มี (๑๘) โพชฌงค์ ๗ ไม่ใช่มีมรรคเป็นอารมณ์
(๑๙) โพชฌงค์ ๗ ที่มีมรรคเป็นเหตุก็มี; ที่มีมรรคเป็นอธิบดีก็มี; ที่กล่าวไม่ได้ว่ามีมรรคเป็นเหตุ หรือมีมรรคเป็นอธิบดีก็มี
(๒๐) โพชฌงค์ ๗ ที่เกิดขึ้นก็มี; ที่ยังไม่เกิดขึ้นก็มี; ที่จักเกิดขึ้นแน่นอนก็มี
(๒๑) โพชฌงค์ ๗ ที่เป็นอดีตก็มี; ที่เป็นอนาคตก็มี; ที่เป็นปัจจุบันก็มี
(๒๒) โพชฌงค์ ๗ กล่าวไม่ได้ว่า มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์; มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์;หรือมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์
(๒๓) โพชฌงค์ ๗ ที่เป็นภายในตนก็มี; ที่เป็นภายนอกตนก็มี; ที่เป็นภายในตนและภายนอกตนก็มี
(๒๔) โพชฌงค์ ๗ มีธรรมเป็นภายนอกตนเป็นอารมณ์
(๒๕) โพชฌงค์ ๗ เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้
ทุกมาติกาวิสัชนา
เหตุโคจฉกวิสัชนา =คำตอบด้านเหตุ
(๑) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์เป็นเหตุ (๒) โพชฌงค์ ๖ สัมปยุตด้วยเหตุ (๓) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์เป็นเหตุและมีเหตุ (๔) โพชฌงค์ ๖ กล่าวไม่ได้ว่า เป็นเหตุ; และมีเหตุ; หรือมีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ (๕) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์เป็นเหตุ และสัมปยุตด้วยเหตุ (๖) โพชฌงค์ ๖ กล่าวไม่ได้ว่าเป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุ; หรือสัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ (๗) โพชฌงค์ ๖ ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ
(๘) ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์กล่าวไม่ได้ว่า ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ; หรือไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุ
จูฬันตรทุกวิสัชนา
(๑) โพชฌงค์ ๗ มีปัจจัยปรุงแต่ง (๒) โพชฌงค์ ๗ ถูกปัจจัยปรุงแต่ง (๓) โพชฌงค์ ๗ เห็นไม่ได้
(๔) โพชฌงค์ ๗ กระทบไม่ได้ (๕) โพชฌงค์ ๗ ไม่เป็นรูป (๖) โพชฌงค์ ๗ เป็นโลกุตตระ (๗) โพชฌงค์ ๗ จิตบางดวงรู้ได้ (๘) โพชฌงค์ ๗ จิตบางดวงรู้ไม่ได้
อาสวโคจฉกวิสัชนา = คำตอบด้านกิเลส
(๑) โพชฌงค์ ๗ ไม่เป็นอาสวะ (๒) โพชฌงค์ ๗ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ (๓) โพชฌงค์ ๗ วิปปยุตจากอาสวะ (๔) โพชฌงค์ ๗ กล่าวไม่ได้ว่า เป็นอาสวะ และเป็นอารมณ์ของอาสวะ; หรือเป็นอารมณ์ของอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะ
(๕) โพชฌงค์ ๗ กล่าวไม่ได้ว่า เป็นอาสวะและสัมปยุตด้วยอาสวะ ; หรือสัมปยุตด้วยอาสวะแต่ไม่เป็นอาสวะ
(๖) โพชฌงค์ ๗ วิปปยุตจากอาสวะ (๗) โพชฌงค์ ๗ ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ
สัญโญชนโคจฉกาทิวิสัชนา = คำตอบเกี่ยวกับธรรมที่เป็นเครื่องร้อยรัด ผูกมัด
(๑) โพชฌงค์ ๗ ไม่เป็นสังโยชน์ ฯลฯ ไม่เป็นคันถะ ฯลฯ ไม่เป็นโอฆะ ฯลฯไม่เป็นโยคะ ฯลฯ ไม่เป็นนิวรณ์ ฯลฯ ไม่เป็นปรามาส ฯลฯ