(ต่อหน้า ๑๑/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

(๕.๒) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง
->เป็นหีนะ เป็นมัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะ วิริยาธิปเตยยะ จิตตาธิปเตยยะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้น จากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี ฯลฯ
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา ฯลฯ
-> ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
[ค] ธรรมเป็นสิกขา
(๑) ธรรมเหล่าไหน เป็นสิกขา?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ มีรูปเป็นอารมณ์ ฯลฯ
-> มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใดๆ เกิดขึ้น ในสมัยใด
-> ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่า สิกขา
(๒) ธรรมเหล่าไหน เป็นสิกขา?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณเกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ มีรูปเป็นอารมณ์ ฯลฯ มีธรรมเป็นอารมณ์ หรือปรารภอารมณ์ใดๆ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด
-> ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ธรรมเหล่านี้ ชื่อว่า สิกขา
(๓) ธรรมเหล่าไหน เป็นสิกขา?
-> ภิกษุเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภพ ฯลฯ
-> เจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงอรูปภพ ฯลฯ
-> เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องนำออกไปจากโลก ให้เข้าสู่นิพพาน เพื่อละทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว
-> บรรลุปฐมฌาน ประกอบด้วยวิตก วิจาร มีปีติ และสุขอันเกิดแต่วิเวก เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา อยู่ ในสมัยใด
-> ผัสสะ ฯลฯ อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ธรรมเหล่านั้น ชื่อว่า สิกขา
อภิธรรมภาชนีย์ จบ
ปัญหาปุจฉกะ
[ก] สิกขาบท ๕ คือ
(๑) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท (๒) อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท (๓) กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท (๔) มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท (๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
[ข] ติกมาติกาปุจฉา - ทุกมาติกาปุจฉา
(๑) บรรดาสิกขาบท ๕ สิกขาบทไหนเป็นกุศล; สิกขาบทไหนเป็นอกุศล; สิกขาบทไหนเป็นอัพยากตะ ฯลฯ; สิกขาบทไหนเป็นสรณะ; สิกขาบทไหนเป็นอรณะ
[ค] ติกมาติกาวิสัชนา
(๑) สิกขาบท ๕ เป็นกุศลอย่างเดียว
(๒) สิกขาบท ๕ เป็นสุขเวทนาสัมปยุตก็มี; เป็นอทุกขมสุขเวทนาสัมปยุตก็มี
(๓) สิกขาบท ๕ เป็นวิปากธัมมธรรม
~ วิปากธัมมธรรม = สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบาก
(๔) สิกขาบท ๕ เป็นอนุปาทินนุปาทานิยะ
~ อนุปาทินนุปาทานิยะ = สภาวธรรมที่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิไม่ยึดถือ แต่เป็นอารมณ์ของอุปาทาน
(๕) สิกขาบท ๕ เป็นอสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ
~ อสังกิลิฏฐสังกิเลสิกะ = คือสภาวธรรมที่กิเลสไม่ทำให้เศร้าหมองแต่เป็นอารมณ์ของกิเลส

(ต่อหน้า ๑๐/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

(๑.๒) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ
-> เป็นหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะ วิริยาธิปเตยยะ จิตตาธิปเตยยะ วีมังสาธิปเตยยะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวิริยาธิปเตยยะ อย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวีมังสาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ เกิดขึ้นในสมัยใด
-> การจงใจ กิริยาที่จงใจ ความจงใจ ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา
(๑.๓) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ
-> เป็นหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะ วิริยาธิปเตยยะ จิตตาธิปเตยยะ วีมังสาธิปเตยยะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวีมังสาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ เกิดขึ้นในสมัยใด
-> ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
(๑.๔) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น โดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯล
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯต
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง
-> เป็นหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะ วิริยาธิปเตยยะ จิตตาธิปเตยยะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ เกิดขึ้น ในสมัยใด
-> การงด การเว้น การเลิกละ; การงดเว้นจากปาณาติบาต; กิริยาที่ไม่ทำปาณาติบาต; การไม่ทำปาณาติบาต; การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต; การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต ในสมัยนั้น อันใดของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี ฯลฯ
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา ฯลฯ
-> ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
(๒) อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท
-> อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท ฯลฯ
(๓) กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท
-> กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท ฯลฯ
(๔) มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท
-> มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท ฯลฯ
(๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
(๕.๑) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ
-> เป็นหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะ วิริยาธิปเตยยะ จิตตาธิปเตยยะ วีมังสาธิปเตยยะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ -> เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวีมังสาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ เกิดขึ้นในสมัยใด
-> การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้น จากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุรุาเมรยมัชชปมาทัฏฐาน นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี ฯลฯ
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา ฯลฯ ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท

(ต่อหน้า ๙/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

(๕.๒) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นในสมัยใด
-> การจงใจ กิริยาที่จงใจ ความจงใจ ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมา ทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา
(๕.๓) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นในสมัยใด ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
(๕.๔) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณเกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
-> สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยการชักจูงในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ
-> การงดเว้น จากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน; การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท. ธรรมทั้งหลายที่เหลือเรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี
(๕.๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด การจงใจ กิริยาที่จงใจ ความจงใจ ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา
(๕.๖) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
[ข] แจกสิกขาบท ๕ ด้วยกามาวจรกุศลจิต ๘ นัยที่ ๒
[๑] สิกขาบท ๕ คือ
(๑.๑) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท (๑.๒) อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท (๑.๓) กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท (๑.๔) มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท (๑.๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
[๑.๑] ในสิกขาบท ๕ นั้น ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เป็นหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะ วิริยาธิปเตยยะ จิตตาธิปเตยยะ วีมังสาธิปเตยยะ
-> เป็นฉันทาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวิริยาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นจิตตาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เป็นวีมังสาธิปเตยยะอย่างหีนะ มัชฌิมะ ปณีตะ
-> เกิดขึ้นในสมัยใด การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้น จากปาณาติบาต กิริยาไม่ทำปาณาติบาต การไม่ทำปาณาติบาต การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี

(ต่อหน้า ๘/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

(๓) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นในสมัยใด
-> ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาตมีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
~ ปัคคาหะ = การประคับประคองไว้
~ อวิกเขปะ = คือสภาพจิตที่ตั้งมั่น
(๔) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
(๔.๑) กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
~ กุศลจิตดวงที่ ๒ เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
(๔.๒) สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
~ กุศลจิต ดวงที่ ๓ เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลัง เกิดขึ้นโดยไม่อาศัยการชักจูง
(๔.๓) สหรคตด้วยโสมนัส วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
~ กุศลจิต ดวงที่ ๔ เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
(๔.๔) สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
~ กุศลจิตดวงที่ ๕ เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลัง เกิดขึ้นโดยไม่อาศัยการชักจูง
(๔.๕) สหรคตด้วยอุเบกขา สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ฯลฯ
~ กุศลจิตดวงที่ ๖ เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
(๔.๖) สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้น ฯลฯ
~ กุศลจิต ดวงที่ ๗ เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลัง เกิดขึ้นโดยไม่อาศัยการชักจูง
(๔.๗) สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด
~ กุศลจิตดวงที่ ๘ เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
-> การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้น จากปาณาติบาต กิริยาไม่ทำปาณาติบาต การไม่ทำปาณาติบาต การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต การกำจัดต้นเหตุแห่งปาณาติบาต ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี
(๕) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
(๕.๑) กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด
~ กุศลจิตดวงที่ ๘ เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
-> การจงใจ กิริยาที่จงใจ ความจงใจ ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้น จากปาณาติบาต นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา
(๖) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท =  เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยอุเบกขา วิปปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นโดยมีการชักจูง ในสมัยใด
~ กุศลจิตดวงที่ ๘ เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
-> ผัสสะ ฯลฯ ปัคคาหะ อวิกเขปะ ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต มีในสมัยนั้น นี้เรียกว่า ปาณาติปาเวรมณีสิกขาบท
(๒) อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท
อทินนาทานาเวรมณีสิกขาบท ฯลฯ
(๓) กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท
กาเมสุมิจฉาจาราเวรมณีสิกขาบท ฯลฯ
(๔) มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท
มุสาวาทาเวรมณีสิกขาบท ฯลฯ
(๕) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
(๕.๑) สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยฌาน เกิดขึ้นในสมัยใด
-> การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้น จากสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน
-> กิริยาไม่ทำสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน
-> การไม่ทำสุราเมรยมัชชปนาทัฏฐาน
-> การไม่ล่วงละเมิดสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน
-> การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน
-> การกำจัดต้นเหตุแห่งสุราเมรยมัชชปมาทัฏฐาน ในสมัยนั้น อันใดของบุคคลผู้งดเว้นจากสุราเมรยมัชซปมาทัฏฐาน นี้เรียกว่า สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตตด้วยเวรมณี

(ต่อหน้า ๗/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

    ๑๐๗.ศีลห้าสิเป็น"ปริยะปันฯ"...................ยังดั้นจระโลกีย์
ภพสามสิเกิด,มรณะชี้.................................ในวัฏฏสงสาร

    ๑๐๘.กรานสิกขาบทห้า..........................."อนิยยา- นิกะ"
ศีลไม่เป็นเหตุพา........................................ออกแล้
จากวัฏฏทุกข์หนา.......................................ไปสู่ นิพพาน
เป็นแค่ฐานวิปัสฯแท้....................................เท่านั้นเชียวหนา

    ๑๐๙.ศีลห้าซิ"กามะวจะจิต"......................ยังชิดกะ"กาม"พา
"รูป,รสและกลิ่น.."วิรติกล้า............................ชั่วไร้จะสุขเผย

    ๑๑๐.เปรยสิกขาบทห้า............................."นรูปา- วจร"
จิตไป่"รูปฌาน"หนา.....................................แม่นแล้ว
ศีลทำจิตกุศลพา.........................................คงมั่น
สมาธิ์ไม่ทำเลยแคล้ว...................................เช่นแล้รูปฌาน

    ๑๑๑.ศีลห้าสิไม่เจาะ"นอรู-........................ปาฯ"สู่"อรูปฯ"พาน
พรหมชั้นซิเหนือวจระขาน............................ต่างภพกะ"กามฯ"แฉ

    ๑๑๒.แลสิกขาบทห้า................................เป็นเอย "สอุตตระ"
ธรรมอื่น"วิมุตติ"เผย.....................................เลิศดั้น
สิกขาบทมิเกย"............................................ทำสัตว์ "อรณะ"
มิโศกหมองกระชั้น.......................................ร่ำไห้ทุกข์หนอ ฯ|ะ

แสงประภัสสร

๑๔. สิกขาปทวิภังค์ : [เล่มที่ 78] พระอภิธรรมปิฎก วิภังค์ เล่ม ๒ ภาค ๒ : มูลนิธิศึกษาและเผยแพร่พระพุทธศาสนา https://share.google/0qzpgTlzpY41NfZMY

๑๔. สิกขาปทวิภังค์
อภิรรมภาชนีย์
[ก] แจกสิกขาบท ๕ ด้วยกามาวจรกุศลจิต ๘ (นัยที่ ๑)
~ กามาวจรกุศลจิต ๘ ดวง = คือ
(๑) กุศลจิตดวงที่ ๑ = เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบด้วยปัญญา (ญาณสมฺปยุตฺตํ) คือ มีปัญญา (อโมหะ) เจตสิกเกิดร่วมด้วย เป็นจิตมีกำลัง เกิดขึ้นโดยไม่ต้องอาศัยการชักจูง
(๒) กุศลจิตดวงที่ ๒ = เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
(๓) กุศลจิตดวงที่ ๓ = เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลัง เกิดขึ้นโดยไม่อาศัยการชักจูง
(๔) กุศลจิตดวงที่ ๔ = เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
(๕) กุศลจิตดวงที่ ๕ = เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลัง เกิดขึ้นโดยไม่อาศัยการชักจูง
(๖) กุศลจิตดวงที่ ๖ = เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
(๗) กุศลจิตดวงที่ ๗ = เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลัง เกิดขึ้นโดยไม่อาศัยการชักจูง
(๘) กุศลจิตดวงที่ ๘ = เกิดร่วมกับอุเบกขาเวทนา ไม่ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
[๑] สิกขาบท ๕ คือ
(๑) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท = เป็นไฉน?
-> กามาวจรกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นในสมัยใด
~ กุศลจิตดวงที่ ๑ เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบด้วยปัญญา
-> การงด การเว้น การเลิกละ การงดเว้น จากปาณาติบาต กิริยาไม่ทำปาณาติบาต การไม่ทำปาณาติบาต การไม่ล่วงละเมิดปาณาติบาต การไม่ล่วงเลยขอบเขตแห่งปาณาติบาต การกำจัดต้นเหตุแห่งปาณาติบาต ในสมัยนั้นอันใดของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเวรมณี
(๒) ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท =  เป็นไฉน?
-> กามาวรจกุศลจิต สหรคตด้วยโสมนัส สัมปยุตด้วยญาณ เกิดขึ้นในสมัยใด
~ กุศลจิต ดวงที่ ๒ เกิดร่วมกับโสมนัสเวทนา ประกอบด้วยปัญญา เป็นจิตที่มีกำลังอ่อน เกิดขึ้นโดยอาศัยการชักจูง
-> การจงใจ (เจตนา) กิริยาที่จงใจ (สญฺเจตนา) ความจงใจ (สญฺเจตยิตตฺตํ) ในสมัยนั้น อันใด ของบุคคลผู้งดเว้นจากปาณาติบาต นี้เรียกว่า ปาณาติปาตาเวรมณีสิกขาบท
-> ธรรมทั้งหลายที่เหลือ เรียกว่า ธรรมที่สัมปยุตด้วยเจตนา

 
ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดย คนเรียนไพร

อัครมหาวิทยาลัย

     ราชภัฏ นครปฐม สมคุณค่า
ตักศิลา เลิศล้ำ นำวิถี
แหล่งเรียนรู้ สรรค์สร้าง แต่สิ่งดี
รู้แทนคุณ ปฐพี เลี้ยงชีวัน
     เรียนให้ลึก ฝึกให้หนัก รักท้องถิ่น
รู้ทำกิน สร้างนวัต คิดสร้างสรรค์
บูรณา วิชาการ อเนกอนันต์
พร้อมยึดมั่น องค์จักรี ศรีเขตคาม
     แหล่งเรียนรู้ ศิลป วัฒนธรรม
แสนเลิศล้ำ ก้าวไกล ไร้เกรงขาม
รู้รักษา โลกไว้ ให้งดงาม
ทุกโมงยาม สังคม ชมชื่นใจ
     พัฒนา ประเทศไทย ให้เรืองรุ่ง
ด้วยหมายมุ่ง สร้างชุมชน ให้ผ่องใส
สมศักดิ์ศรี อัคร มหาวิทยาลัย
เป็นหลักชัย ในแดนดิน ปิ่นนคร

คนเรียนไพร
๒๗ มิถุนายน ๒๕๖๙