ประมวลธรรม ๘๑ : กีฏาคิริสูตร (หน้า ๔/๙)

    ๖๘.พุทธ์เจ้าตรัสเสร็จแล้ว...........................ภิกษุแน่วยินดียล
ชื่นชมพุทธ์พจน์ดล.........................................เกิดพลังใจประพฤติตาม ฯ|ะ

แสงประภัสสร

๑๐. กีฏาคิริสูตร คุณของการฉันอาหารน้อย : [เล่มที่ ๒๐] พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ เล่ม ๒ ภาค ๑ - หน้า ๔๑๗ - ๔๓๐ มูลนิธิศึกษาและเผยแพร่พระพุทธศาสนา https://share.google/2ZpfKjub70HW1LH74

กีฏาคิริสูตร
[ก] คุณของการฉันอาหารน้อย
สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเที่ยวจาริกไปในกาสีชนบท พร้อมด้วยภิกษุสงฆ์หมู่ใหญ่ ณ ที่นั้นแล
(๑) ตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายมาว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราฉันโภชนะ เว้นการฉันในราตรีเสียทีเดียว และเมื่อเราฉันโภชนะเว้นการฉันในราตรีเสีย ย่อมรู้คุณคือความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง กระปรี้กระเปร่า มีกําลังและอยู่สําราญ แม้ท่านทั้งหลายก็จงมาฉันโภชนะ เว้นการฉันในราตรีเสียเถิด
(๒) กาสี = แคว้นกาสี มีเมืองหลวง คือ เมืองพาราณสี (ปัจจุบันตั้งอยู่ในรัฐอุตตรประเทศ ประเทศอินเดีย) ซึ่งเป็นนครศักดิ์สิทธิ์ริมแม่น้ำคงคาที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานหลายพันปี
-- เป็นที่ตั้งของป่าอิสิปตนะมฤคทายวัน (สารนาถ) สถานที่ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา "ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร"
-- ผ้ากาสี หรือ ผ้ากาสิกพัสตร์ สินค้าขึ้นชื่อของแคว้นกาสีเป็นแหล่งทักทอผ้าไหมและผ้าฝ้ายที่ขึ้นชื่อลือชา คำว่า "ผ้ากาสี" จึงหมายถึง ผ้าเนื้อดี ละเอียด ประณีต และมีราคาแพงมาก ที่ผลิตจากแคว้นนี้
[ข] พระอัสสชิและพระปุนัพพสุกะฉันอาหารในเวลาวิกาล
(๑) ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จเที่ยวจาริกไปในกาสีชนบทโดยลําดับ เสด็จถึงนิคมของชนชาวกาสีอันชื่อว่า กีฏาคิรี
(๒) นิคมของชนชาวกาสีอันชื่อว่ากีฏาคิรี มีภิกษุชื่ออัสสชิ และภิกษุชื่อปุนัพพสุกะเป็นเจ้าอาวาสอยู่ในกีฏาคิรีนิคม
(๓) ครั้งนั้น ภิกษุเป็นอันมากเข้าไปหาอัสสชิภิกษุและปุนัพพสุกภิกษุถึงที่อยู่ แล้วได้กล่าวความว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าและภิกษุสงฆ์ ฉันโภชนะ เว้นการฉันในราตรี ย่อมเป็นคุณ คือ เป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง กระปรี้กระเปร่า มีกําลัง และอยู่สําราญ ดูก่อนผู้มีอายุทั้งหลาย แม้ท่านทั้งหลายก็จงมาฉันโภชนะ เว้นการฉันในราตรีเสียเถิด
(๔) ภิกษุอัสสชิและภิกษุปุนัพพสุกะ ได้กล่าวว่า เราทั้งหลายฉันโภชนะทั้งเวลาเย็น ทั้งเวลาเช้า ทั้งเวลาวิกาล ในกลางวัน ก็มีคุณอยู่ คือ ความเป็นผู้มีอาพาธน้อย มีโรคเบาบาง กระปรี้กระเปร่า มีกําลัง และอยู่สําราญ เราเหล่านั้นจักละคุณที่ตนเห็นเอง แล้ววิ่งไปตามคุณอันอ้างกาลทําไม
-- พระอัสสชิและพระปุนัพพสุกะ ซึ่งมีพฤติกรรมประพฤติมิชอบและสร้างความเสื่อมเสีย ณ กีฏาคีรีนิคม ชอบฉันอาหารในเวลาวิกาล ทำตัวคล้ายฆราวาส และประพฤติผิดพระวินัย
-- พระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสด็จไปที่กีฏาคีรีนิคม ทรงตรัสเรียกและตำหนิพฤติกรรมดังกล่าว พร้อมแสดงธรรมว่าด้วยคุณของการฉันอาหารน้อย
[ค] พระพุทธเจ้าแสดงเวทนา ๓
[๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายรู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้
(๑) บุรุษบุคคลนี้เสวยเวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ สุข ทุกข์ หรือมิใช่ทุกข์มิใช่สุข
(๑.๑) อกุศลธรรมของบุรุษบุคคลนั้นย่อมเสื่อม กุศลธรรมย่อมเจริญ ดังนี้หรือหนอ
-> ภิกษุ: ไม่อย่างนั้น พระเจ้าข้า
(๒) ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เธอทั้งหลายย่อมรู้ทั่วถึงธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้ว่า
(๒.๑) เมื่อบุคคลบางคนในโลกนี้เสวยสุขเวทนาเห็นปานนี้อยู่
-- อกุศลธรรมย่อมเจริญ กุศลธรรมย่อมเสื่อม
(๒.๒) ส่วนเมื่อบุคคลบางคนในโลกนี้เสวยสุขเวทนาเห็นปานนี้อยู่
-- อกุศลธรรมย่อมเสื่อม กุศลธรรมย่อมเจริญ
(๒.๓) เมื่อบุคคลบางคนในโลกนี้เสวยทุกข์เวทนาเห็นปานนี้อยู่
-- อกุศลธรรมย่อมเจริญ กุศลธรรมย่อมเสื่อม
(๒.๔) ส่วนบุคคลในโลกนี้เสวยทุกขเวทนาเห็นปานนี้อยู่
-- อกุศลธรรมเสื่อม กุศลธรรมย่อมเจริญ
(๒.๕) เมื่อบุคคลบางคนในโลกนี้ เสวยอทุกขมสุขเวทนาเห็นปานนี้อยู่
-- อกุศลธรรมย่อมเจริญ กุศลธรรมย่อมเสื่อม
(๒.๖) ส่วนบุคคลบางคนในโลกนี้ เสวย อทุกขมสุขเวทนาเห็นปานนี้อยู่
-- อกุศลธรรมย่อมเสื่อม กุศลธรรมย่อมเจริญ ดังนี้มิใช่หรือ
-> ภิกษุ: อย่างนั้น พระเจ้าข้า

ประมวลธรรม ๘๑ : กีฏาคิริสูตร (หน้า ๓/๙)

    ๔๖."สัทธานุสารี".......................................จ่อมี"รูปสมาบัติ"ตรึง
บางอาสวะกลึง..............................................หมดไปได้แต่มีเหลือ

    ๔๗.ห้าเหมาะอินทริยะดั่ง............................ลุพลังเหนือ
พร้อมลุถึงอริยะเอื้อ.......................................เจาะประมาทตรอง

    ๔๘.พุทธเจ้าตรัส"อรหัตต์-..........................ผล"ชัดเอยไม่เกิดครอง
แต่แรกต้องหลายผอง....................................ตามครรลองปองฝึกฝน

    ๔๙."สิบและสอง"เจาะธุระกว่า.....................ประลุคว้าดล
"เชื่อพระรัตนะฯ"วิมล.....................................ภวกฏกรรม

    ๕๐."เข้าใกล้บ้ณฑิต"พา.............................."หาความรู้ธรรม"ขยายนำ
"นั่งใกล้"รับฟังหนำ..........................................เงี่ยโสตด้วย"เคารพ"แล

    ๕๑."ฟังพระธรรม"มุสุตะตรึก........................เจาะระลึกแน่
"ตรองพิจารณ์กะวทะ"แฉ................................ภวเหตุ,ผล

     ๕๒.ถี่ถ้วนพิจารณ์แจ้ง................................"ธรรมแสดงทนทาน"ยล
พิสูจน์จริงแล้วดล...........................................มิขัดแย้งแลยืนนำ

    ๕๓."ฉันทะเกิด"ลุรติจัด...............................ปฏิบัติธรรม
เกิดขยันพิริยะหนำ.........................................ลิสนองเผย

    ๕๔."ไตร่ตรองแนวทางชัด"..........................ปฏิบัติรอบคอบเอย
"ตั้งเพียรใจ,กาย"เชย......................................บรรลุเลยสัจจะครอง

    ๕๕.พุทธเจ้าวจนะกริบ.................................อนะสิบสอง
ย่อมจะผิดมิอุปะส่อง.......................................มละธรรมไกล

    ๕๖.พุทธ์เจ้าแจง"บทสี่"................................คลี่ความแลชนรู้ได้
นำมาประพฤติไซร้..........................................ลุธรรมไวได้จริงนา

    ๕๗.ศาสดาสิก็พระองค์................................อนะบ่งคว้า
กับประโยชน์ลุเจาะทกล้า................................สิอะไรแฉ

    ๕๘.สงฆ์ทูลถามผู้ใด....................................รู้ไซร้ธรรมนำพ้นแล
ทรงตอบผู้เชื่อแน่............................................คำสอนแท้พุทธ์องค์หนา

    ๕๙.มั่นประพฤติกะวตะจัด............................มนะศรัทธา
ทรงลุไวทยะทกล้า..........................................อติยิ่งแฉ

    ๖๐.พุทธ์เจ้าย่อมทรงรู้.................................สาวกชูมิรู้แล
เพียรตามใจมั่นแท้..........................................เด็ดเดี่ยวแน่จนลุธรรม

    ๖๑.พุทธเจ้าวจนะบ่ง....................................กะพระสงฆ์ย้ำ
ศาสดาตริหิตะนำ............................................จะปลาตคุณ

    ๖๒.ศาสดาหวังอามิส...................................กิจค้าขายตลาดหนุน
หลักการไม่สมดุลย์.........................................ไร้ประโยชน์จะมิทำ

    ๖๓.ต่างสิจากภว"พระพุทธ์ฯ"........................หิตะหยุดนำ
สอนพระธรรมกะนรย้ำ....................................มละทุกข์เผย

    ๖๔.พุทธ์เจ้าสอน"ฉันภัต".............................ชัดเว้น"คืน"เพื่อเกื้อเอ่ย
สงฆ์จะพ้นแล้วเชย...........................................ทรงมิหวังลาภใดสาน

    ๖๕.เหตุ"พระพุทธ์ฯ"มิเจาะประโยชน์.............รุจิโรจน์พาน
ตัดกิเลสลุนิรวาณ............................................อนะ"อยาก"แฉ

    ๖๖.พุทธ์เจ้าตรัสสภาพนี้...............................ชี้เกิดกับสาวกแล
พฤติตามคำสอนแน่.........................................อรหันต์บรรลุหนา

    ๖๗.หากสิเหลือกะรณะคง.............................ก็จะบ่งคว้า
ภาวะหน้าลุ"พระอนาฯ".....................................ฐิติมั่นผล

ประมวลธรรม ๘๑ : กีฏาคิริสูตร (หน้า ๒/๙)

    ๒๓.เวทนาลุสุขะดล.....................................อกุศลจม
ธรรมกุศลลุชุติสม...........................................เหมาะเจาะสุขถึง

    ๒๔.เช่นสุขฌานสมาธิ์..................................สงัดหนากิเลสตรึง
ทาน,ศีลมั่นคงดึง.............................................อกุศลธรรมเสื่อมลง

    ๒๕.บ้างสิทุกข์เหมาะอกุศล..........................รุหะยลส่ง
แต่กุศลจะภิทะปลง.........................................มละเวท์นา

    ๒๖.โทมนัสโกรธเคืองไซร้............................คับแค้นใจคร่ำครวญหนา
กระตุ้นจิตเคืองกล้า.........................................อกุศลต้องละสม

    ๒๗.เวทนาลุสุขะยล......................................อกุศลจม
ธรรมกุศลสิรุหะบ่ม...........................................ธุวเวท์นา

    ๒๘.เช่นทุกข์,โทมนัส....................................ชัดประพฤติพรหมจรรย์หนา
บาปเว้นเพียรสมาธิ์..........................................พ้นทุกข์กล้าพาระบม

    ๒๙.บาง"อทุกขมะฯ"ลุผล..............................เจาะกุศลจม
ธรรมสิชั่วลุรุหะสม...........................................ละ"อทุกข์ฯ"เผย

    ๓๐."ความเฉย"กอปรอวิชชา.........................มัวหลงหนามิรู้เลย
จิตไม่รู้จริงเอย................................................ธรรมชั่วพูนควรละแฉ

    ๓๑.บาง"อทุกขมะฯ"ลุผล..............................เจาะ"กุศล"แผ่
ธรรมสิชั่วลุภิทะแน่..........................................เหมาะจะเข้าถึง

    ๓๒.เช่นกลาง,อุเบกขา..................................คราฌานสี่พิจารณ์ตรึง
ขันธ์ห้าไม่ยึดผึง..............................................."อวิชชา"คราเสื่อมไป

    ๓๓.พุทธเจ้าเจาะตริแสดง.............................ลุแถลงไข
การกระทำลุกิจะไซร้........................................มิประมาทหนา

    ๓๔.แยกตามการลุธรรม................................ต่างนำตามภูมิธรรมนา
ภิกษุธรรมแก่กล้า............................................กับผู้มีธรรมด้อยแล

    ๓๕.ไม่ประมาทเหมาะลุพลัง..........................นิรหวังแผ่
กับพระสงฆ์สกลแท้.........................................ตะจะเว้นเผย

    ๓๖.พุทธ์องค์จำแนกคน................................ยลเจ็ดแบบแรกสองเอ่ย
ไม่ต้องครองกิจเลย..........................................ระวังเอยประมาทแล

    ๓๗."อุภโตฯ"ลุอรหันต์...................................กิจะดั้นแล้
หมดกิเลสอรณะแน่..........................................ลิประมาทลง

    ๓๘."อุภโตภาควิมุต".....................................หลุดพ้นด้วยวิโมกข์ส่ง
"อรูปฯ",รูปสมาฯ"ยง.........................................อริยสัจชัดแจ้งหนา

    ๓๙."ปัญวิมุตฯ"อริยสัจ..................................ประลุชัดกล้า
"รูปสมาฯ"อรณะคว้า........................................ลิประมาทแฉ

    ๔๐.บุคคล"กายสักขี"...................................มีสมาบัติชัดสองแล
"อรูปฯ,รูปสมาฯ"แล้..........................................บางกิเลสละได้หนา

    ๔๑.ภิกษุเป็นอริยะโร่....................................ประลุโสดาฯ
มีสิ"อาสวะ"คณา..............................................ตริประมาทถึง

    ๔๒."ทิฏฐิปัตต์บุคคล"...................................ดลลุ"รูปสมาบัติ"ตรึง
บางกิเลสละกลึง..............................................กิจประมาทยังมีครา

    ๔๓.ผู้สิจ่อธุระถนัด.......................................คติ"สัทธาฯ"
"รูปสมาฯ"ประลุทกล้า......................................เจาะประมาทนำ

    ๔๔."ธัมมานุสารี"..........................................คลี่",รูปสมาบัติ"ด่ำ
อินทรีย์ห้าพลังหนำ..........................................อริย์สัจทำเลิศปัญญา

    ๔๕.ตัดละอาสวะมิโผล่..................................ระยะโสดาฯ
ปัญญะอินทริยะกล้า.........................................เจาะประมาทถึง