(ต่อหน้า ๑๕/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

(๓๓.๖) ความพยาบาท = เป็นไฉน
จิตอาฆาต; ความขัดเคือง; ความกระทบกระทั่ง; ความแค้น; ความเคือง; ความขุ่นเคือง; ความพลุ่งพล่าน;โทสะ; ความคิดประทุษร้าย; ความคิดมุ่งร้าย; ความขุ่นจิต; ธรรมชาติที่ประทุษร้ายใจ; ความโกรธ; กิริยาที่โกรธ; ภาวะที่โกรธ; มีลักษณะเช่นว่านี้ (และ) ความคิดประทุษร้าย; กิริยาที่คิดประทุษร้าย; ภาวะที่คิดประทุษร้าย; ความคิดปองร้าย; กิริยาที่คิดปองร้าย ภาวะที่คิดปองร้ายความพิโรธ; ความแค้น; ความดุร้าย; ความเกรี้ยวกราด; ความไม่แช่มชื่นแห่งจิต; นี้เรียกว่า ความพยาบาท
(๓๓.๗) ความคิดประทุษร้าย = เป็นไฉน
ความพยาบาทอันใด อันนั้นเป็นความคิดประทุษร้าย; ความคิดประทุษร้ายอันใด อันนั้นเป็นความพยาบาท
(๓๓.๘) จิต = เป็นไฉน
จิต มโน มานัส ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุที่เหมาะสมกัน นี้เรียกว่า จิต
-> ภิกษุชำระจิตนี้ให้บริสุทธิ์; ให้ผุดผ่อง; ให้หมดจด; ให้หลุด; ให้พ้น; ให้หลุดพ้นจากความพยาบาทและความคิดประทุษร้ายนี้ เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากความพยาบาทและความคิดประทุษร้าย
(๓๔) คำว่า ละถีนมิทธะได้แล้ว = อธิบายว่า ถีนมิทธะนั้นแยกเป็น ถีนะ อย่างหนึ่ง มิทธะอย่างหนึ่ง
(๓๔.๑) ถีนะ = เป็นไฉน
ความหดหู่; ความไม่ควรแก่การงาน; ความท้อแท้; ความท้อถอยแห่งใจ; ความย่อหย่อน; กิริยาที่ย่อหย่อน; ภาวะที่ย่อหย่อน; ความท้อถอย; กิริยาที่ท้อถอย; ภาวะที่ท้อถอยแห่งใจ; นี้เรียกว่า ถีนะ
(๓๔.๒) มิทธะ = เป็นไฉน
ความไม่สะดวกกาย; ความไม่ควรแก่การงาน; ควาหงอยเหงา; ความซบเซาแห่งกาย; ความง่วงนอน; ความง่วงซึม; ความหลับ; ความโงกง่วง; ความอยากหลับ; กิริยาที่อยากหลับ; ภาวะที่อยากหลับ; นี้เรียกว่า มิทธะ
(๓๔.๓) ถีนะและมิทธะนี้ เป็นอันสงบระงับ; สงบเงียบ; ดับไป; ดับสิ้นไป; ถูกทำให้พินาศไป; ให้พินาศย่อยยับไป; ให้เหือดแห้งไป; ให้เหือดแห้งไปด้วยดี; ให้สิ้นไปแล้วด้วยประการฉะนี้; เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า ละถีนมิทธะได้แล้ว
(๓๔.๔) คำว่า เป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะ = ชื่อว่าเป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะ; เพราะสละ; คลาย ปล่อย; วาง; สละคืน; ละและสละคืนถีนมิทธะนั้นแล้ว; เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า เป็นผู้ปราศจากถีนมิทธะ
(๓๔.๕) คำว่า อยู่ อธิบายว่า ฯลฯ เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า อยู่
(๓๕) ในคำว่า ได้อาโลกสัญญา นั้น สัญญา = เป็นไฉน
-> ความจำได้; กิริยาที่จำได้; ภาวะที่จำได้; นี้เรียก-> ว่า สัญญา
-> สัญญานี้เป็นความสว่าง; เปิดเผย; บริสุทธิ์ ผ่องใส; เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า ได้อาโลกสัญญา
(๓๖) ในคำว่า มีสติสัมปชัญญะ นั้น
(๓๖.๑) สติ = เป็นไฉน
-> สติ ความตามระลึก ฯลฯ สัมมาสติ นี้เรียกว่า สติ
(๓๖.๒) สัมปชัญญะ = เป็นไฉน
ปัญญา; กิริยาที่รู้ชัด; ฯลฯ ความไม่หลงงมงาย; ความเลือกเฟ้นธรรม; สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า สัมปชัญญะ
-> ภิกษุเป็นผู้เข้าไปถึงแล้ว ฯลฯ ประกอบแล้วด้วยสตินี้และสัมปชัญญะนี้ด้วยประการฉะนี้ เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า มีสติสัมปชัญญะ
(๓๗) คำว่า ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากถีนมิทธะ
(๓๗.๑) ถีนะ = เป็นไฉน
ความหดหู่ ฯลฯ; ภาวะที่ท้อถอยแห่งใจ; นี้เรียกว่า ถีนะ
(๓๗.๒) มิทธะ = เป็นไฉน
ความไม่สะดวกกาย ฯลฯ; ภาวะที่อยากหลับ; นี้เรียกว่า มิทธะ
(๓๗.๓) จิต = เป็นไฉน
จิต มโน มานัส ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุที่เหมาะสมกัน นี้เรียกว่า จิต
-> ภิกษุชำระจิตนี้ให้บริสุทธิ์ ให้ผุดผ่อง ให้หมดจด ให้หลุด ให้พ้น ให้หลุดพ้นจากถีนมิทธะนี้ จึงเรียกว่า ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากถีนมิทธะ
(๓๘) คำว่า ละอุทธัจจกุกกุจจะได้แล้ว = อธิบายว่า อุทธัจจกุกกุจจะนั้น
แยกเป็น อุทธัจจะ กับ กุกกุจจะ
(๓๘.๑) อุทธัจจะ =เป็นไฉน
ความฟุ้งซ่านแห่งจิต; ความไม่สงบแห่งจิต; ความซัดส่ายแห่งจิต; ภาวะที่พล่านไปแห่งจิต; นี้เรียกว่า อุทธัจจะ
(๓๘.๒) กุกกุจจะ = เป็นไฉน
ความสำคัญว่า ควรในสิ่งที่ไม่ควร; ไม่ควรในสิ่งที่ควร; มีโทษในสิ่งที่ไม่มีโทษ; ไม่มีโทษในสิ่งที่มีโทษ; ความรำคาญ; กิริยาที่รำคาญ; ภาวะที่รำคาญ; ความเดือดร้อนใจ; ความยุ่งใจ; มีลักษณะเช่นว่านี้ นี้เรียกว่า กุกกุจจะ
(๓๘.๓) อุทธัจจะ และ กุกกุจจะนี้ เป็นอันสงบ; ระงับ; สงบเงียบ; ดับไป; ดับสิ้นไป; ถูกทำให้พินาศไป; ให้พินาศย่อยยับไป; ให้เหือดแห้งไป; ให้เหือดแห้งไปด้วยดี; ให้สิ้นไปแล้วด้วยประการฉะนี้; จึงเรียกว่า ละอุทธัจจกุกกุจจะได้แล้ว
(๓๘.๔) คำว่า เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน = ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน; เพราะสละคลาย; ปล่อยวาง; ละ; สลัดออก ละและสลัดออกซึ่งอุทธัจจกุกกุจจะ นั้น จึงเรียกว่า เป็นผู้ไม่ฟุ้งซ่าน

(ต่อหน้า ๑๔/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

(๒๖) คำว่า เป็นผู้อยู่ป่า อยู่โคนไม้ หรืออยู่เรือนว่าง = เป็นผู้อยู่ป่า อยู่โคนไม้ หรืออยู่เรือนว่าง
(๒๗) คำว่า นั่งคู้บัลลังก์ = เป็นผู้นั่งขัดสมาธิ
(๒๘) คำว่า ตั้งกายตรง อธิบายว่า กายที่ดำรงไว้ ตั้งไว้ ย่อมเป็นกายตรง
[๒๙] ในคำว่า ดำรงสติมั่นมุ่งเฉพาะกรรมฐาน นั้น สติ เป็นไฉน
สติ; ความตามระลึก ฯลฯ; สัมมาสติ; นี้เรียกว่า สติ สตินี้เป็นอันภิกษุดำรงไว้มั่นแล้ว; ตั้งไว้ดีแล้วที่ปลายจมูก หรือที่นิมิตเหนือริมฝีปาก; จึงเรียกว่า ดำรงสติมั่นมุ่งเฉพาะกรรมฐาน
(๓๐) ในคำว่า ละอภิชฌาในโลกได้ นั้น อภิชฌา = เป็นไฉน
ความกำหนัด; ความกำหนัดนัก; ฯลฯ ความกำหนัดนักแห่งจิต นี้เรียกว่า อภิชฌา
(๓๑) โลก = เป็นไฉน
อุปาทานขันธ์ ๕ ชื่อว่าโลก
~ อุปาทานขันธ์ มี ๕ ประการ คือ
(๓๑.๑) รูปูปาทานขันธ์ - ขันธ์เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน คือ รูป
(๓๑.๒) เวทนูปาทานขันธ์ - ขันธ์เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน คือ เวทนา (๓๑.๓) สัญญูปาทานขันธ์; - ขันธ์เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน คือ สัญญา
(๓๑.๔) สังขารูปาทานขันธ์ - ขันธ์เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน คือ สังขาร
(๓๑.๕) วิญญาณูปาทานขันธ์ - ขันธ์เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน คือ วิญญาณ
~ อุปาทานขันธ์ ๕ นี้แล พระผู้มีพระภาคตรัสว่า “สักกายะ”
เพราะว่าเกิดร่วมกัน ประชุมเกิดขึ้น เพราะฉะนั้น ก็เป็นที่ยึดถือว่าเป็นสัตว์เป็นบุคคล เป็นตัวตน
~ อุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ มีฉันทะเป็นมูล
~ อุปาทาน กับ อุปาทานขันธ์ ๕ นั้น เป็นอย่างเดียวกันก็ไม่ใช่ จะเป็นคนละอย่างก็ไม่ใช่ แต่ความกำหนัดพอใจในอุปาทานขันธ์ ๕ นั้น เป็นตัวอุปาทานในอุปาทานขันธ์ ๕
~ อุปาทาน ๔ = เป็นไฉน
กามุปาทาน - ยึดติดในกาม คือความเพลินพอใจที่เกิดจาก ตา หู จมูก ลิ้น กายสัมผัส; ทิฏฐุปาทาน - ความยึดติดในความคิดเห็นของตนเอง ว่าความเห็นตนถูก คนอื่นผิด; สีลัพพัตตุปาทาน - ความลังเลสงสัยในวัตรปฏิบัติของลัทธิตน; อัตตวาทุปาทาน - ความยึดถือ ยึดมั่นในความเป็นตัวตน ว่านี่เป็นเรา นี่เป็นของเรา
(๓๒) อภิชฌานี้เป็นอันสงบระงับ สงบเงียบ; ดับไป; ดับสิ้นไป; ถูกทำให้พินาศไป; ให้พินาศย่อยยับไป; ให้เหือดแห้งไป; ให้เหือดแห้งไปด้วยดี; ให้สิ้นไปแล้วในโลกนี้
(๓๒.๑) ในคำว่า มีจิตปราศจากอภิชฌา นั้น จิต = เป็นไฉน
-> จิต มโน มานัส ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุที่เหมาะสมกัน นี้เรียกว่า จิต
-> จิตนี้เป็นธรรมชาติปราศจากอภิชฌา เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า มีจิตปราศจาก อภิชฌา
(๓๒.๒) คำว่า อยู่ = สืบเนื่องกันอยู่; ดำเนินไปอยู่; รักษาอยู่, เป็นไปอยู่; ให้เป็นไปอยู่; เที่ยวไปอยู่; พักอยู่; เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า อยู่
(๓๒.๓) ในคำว่า ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอภิชฌา นั้น อภิชฌา เป็นไฉน
-> ความกำหนัด; ความกำหนัดนัก ฯลฯ; ความกำหนัดนักแห่งจิต; นี้เรียกว่า อภิชฌา
(๓๒.๔) จิต = เป็นไฉน
-> จิต มโน มานัส ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุที่เหมาะสมกัน นี้เรียกว่า ภิกษุชำระจิตนี้ให้บริสุทธิ์ ให้ผุดผ่อง ให้หมดจด ให้หลุด ให้พ้น ให้หลุด พ้นจากอภิชฌานี้ เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากอภิชฌา
(๓๓) คำว่า ละความพยาบาทและความคิดได้แล้ว = ความพยาบาทก็มี ความประทุษร้ายก็มี
(๓๓.๑) ความพยาบาท = เป็นไฉน
จิตอาฆาต; ความขัดเคือง; ความกระทบกระทั่ง; ความแค้น; ความเคือง; ความขุ่นเคือง; ความพลุ่งพล่าน; โทสะ; ความคิดประทุษร้าย; ความคิดมุ่งร้าย; ความขุ่นจิต; ธรรมชาติที่ประทุษร้ายใจ; ความโกรธ; กิริยาที่โกรธ; ภาวะที่โกรธ; มีลักษณะเช่นว่านี้ ความคิดประทุษร้าย; กิริยาที่คิดประทุษร้าย; ภาวะที่คิดประทุษร้าย; ความคิดปองร้าย; กิริยาที่คิดปองร้าย; ภาวะที่คิดปองร้าย; ความพิโรธ; ความแค้น; ความดุร้าย; ความเกรี้ยวกราด; ความไม่แช่มชื่นแห่งจิต; นี้เรียกว่า ความพยาบาท
(๓๓.๒) ความคิดประทุษร้าย = เป็นไฉน
ความพยาบาทอันใด อันนั้นเป็นความคิดประทุษร้าย; ความคิดประทุษร้ายอันใด อันนั้นเป็นความพยาบาท; ความพยาบาทนี้ และความคิดประทุษร้ายนี้ เป็นอันสงบระงับ; สงบเงียบ; ดับไป; ดับสิ้นไป; ถูกทำให้พินาศไป; ให้พินาศย่อยยับไป; ให้เหือดแห้งไป; ให้เหือดแห้งไปด้วยดี; ให้สิ้นไปแล้ว ด้วยประการฉะนี้; จึงเรียกว่า ละความพยาบาทและความคิดประทุษร้ายได้แล้ว
(๓๓.๓) ในคำว่า มีจิตไม่พยาบาท นั้น จิต = เป็นไฉน
-> จิต มโน มานัส ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุที่เหมาะสมกัน นี้เรียกว่า จิต
-> จิตนี้เป็นจิตไม่พยาบาท ข่มพยาบาท
(๓๓.๔) คำว่า อยู่ = สืบเนื่องกันอยู่ ฯลฯ; พักอยู่ เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่าอยู่
(๓๓.๕) คำว่า ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากความพยาบาทและความคิดประทุษร้าย = ความพยาบาทก็มี ความคิดประทุษร้ายก็มี

(ต่อหน้า ๑๓/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

(๑๑.๓) ภิกษุเป็นผู้หมั่นประกอบความเพียรเป็นเครื่องตื่นอยู่ตลอดปฐมยาม และปัจฉิมยาม เป็นไฉน
-> ภิกษุในธรรมวินัยนี้ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่กั้นจิตไม่ให้บรรลุความดี ด้วยการเดินจงกรม; ด้วยการนั่งตลอดวัน; ชำระจิตให้บริสุทธิ์จากธรรมที่กั้นจิตไม่ให้บรรลุความดี; ด้วยการเดินจงกรม; ด้วยการนั่งตลอดปฐมยามแห่งราตรี สำเร็จสีหไสยาสน์ โดยการนอนตะแคงข้างขวา เท้าซ้อนเท้า มีสติสัมปชัญญะ ตั้งใจว่าจะลุกขึ้นตลอดมัชฌิมยามแห่งราตรี
(๑๒) คำว่า ความเพียรที่เป็นไปติดต่อ = การปรารภความเพียร
ทางใจ ฯลฯ สัมมาวายามะ
(๑๓) คำว่า ปัญญาเป็นอุบายในกิจทั้งปวง = อธิบายว่า ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ฯลฯ ความไม่หลงงมงาย ความเลือกเฟ้นธรรม สัมมาทิฏฐิ
(๑๔) ในคำว่า เป็นผู้หมั่นประกอบความเพียรในการเจริญโพธิปักขิยธรรม = นั้น โพธิปักขิยธรรม เป็นไฉน
~ โพธิปักขิยธรรม ๓๗ = สภาพธรรมที่เป็นฝักฝ่ายแห่งการตรัสรู้ คือ การอบรมวิปัสสนาภาวนา เริ่มตั้งแต่ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ มรรคมีองค์ ๘
(๑๕) ภิกษุทำความรู้สึกตัวในการ
-> ก้าวไป; การถอยกลับ -> แลดู; การเหลียวดู -> คู้เข้า; การเหยียดออก -> ครองผ้าสังฆาฏิ; บาตร; จีวร -> ฉัน การดื่ม; การเคี้ยว; การลิ้ม -> ถ่ายอุจจาระ; ปัสสาวะ -> เดิน; การยืน; การนั่ง; การนอน; การตื่น; การพูด -> การนิ่ง เป็นอย่างไร
~ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะก้าวไป ถอยกลับ
~ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะแลดู เหลียวดู
~ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะคู้เข้า เหยียดออก
~ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะในการครองผ้าสังฆาฏิ บาตร และจีวร
~ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะในการฉัน การดื่ม การเคี้ยว การลิ้ม
~ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะในการถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะ
~ เป็นผู้มีสติสัมปชัญญะในการเดิน การยืน การนั่ง การนอน การตื่น การพูด และการนิ่งง
(๑๖) บรรดาสภาวธรรมเหล่านั้น สติ = เป็นไฉนสติ; ความตามระลึก; ความหวนระลึก; สติ กิริยาที่ระลึก; ความระลึก; ความทรงจำ; ความไม่เลื่อนลอย; ความไม่หลงลืม; สติ; สตินทรีย์; สติพละ; สัมมาสติ นี้เรียกว่า สติ
(๑๗) ในคำว่า มีสัมปชัญญะ นั้น สัมปชัญญะ = เป็นไฉน
-> ปัญญา; กิริยาที่รู้ชัด; ความวิจัย; ความเลือกสรร; ความวิจัยธรรม; ความกำหนดหมาย; ความเข้าไปกำหนด; ความเข้าไปกำหนดเฉพาะ ภาวะที่รู้; ภาวะที่ฉลาด; ภาวะที่รู้ละเอียด; ความรู้อย่างแจ่มแจ้ง; ความคิดค้น; ความใคร่ครวญ ปัญญาเหมือนแผ่นดิน; ปัญญาเครื่องทำลายกิเลส; ปัญญาเครื่องนำทาง; ความเห็นแจ้ง; ความรู้ดี; ปัญญาเหมือนปฏัก; ปัญญา; ปัญญินทรีย์; ปัญญาพละ; ปัญญาเหมือนศัสตรา; ปัญญาเหมือนปราสาท; ความสว่างคือปัญญา; แสงสว่างคือปัญญา; ปัญญาเหมือนประทีป; ปัญญาเหมือนดวงแก้ว; ความไม่หลงงมงาย; ความเลือก
เฟ้นธรรม; สัมมาทิฏฐิ นี้เรียกว่า สัมปชัญญะ
(๑๘) คำว่า สงัด = อธิบายว่า
-> แม้หากเสนาสนะจะอยู่ในที่ใกล้ แต่เสนาสนะนั้นไม่พลุกพล่านด้วยเหล่าคฤหัสถ์และบรรพชิต
-> แม้หากเสนาสนะจะอยู่ในที่ที่ห่างไกล แต่เสนาสนะนั้นไม่พลุกพล่านด้วยเหล่าคฤหัสถ์และบรรพชิต เพราะฉะนั้น เสนาสนะนั้นก็ชื่อว่าสงัด
(๑๙) คำว่า เสนาสนะ = คือ เตียง ตั่ง ฟูก หมอน วิหาร เพิง ปราสาท ป้อม โรงกลม ที่เร้นลับ ถ้ำ โคนไม้ พุ่มไผ่ หรือสถานที่ที่ภิกษุยับยั้งอยู่ ที่ทั้งหมดนี้ชื่อว่าเสนาสนะ
(๒๐) คำว่า อาศัยเสนาสนะที่สงัดอยู่ = อาศัย; อาศัยอยู่ด้วยดี; พักอยู่; เข้าไปพักอยู่; พักอาศัยเสนาสนะที่สงัดนี้อยู่
(๒๑) คำว่า ป่า = สถานที่ออกไปนอกเขตเมืองทั้งหมด นี้ชื่อว่าป่า
(๒๒) คำว่า โคนไม้ = รุกขมูลคือโคนไม้; บรรพคือภูเขากันทระคือซอกเขา; คิริคุหาคือถ้ำในภูเขา; สุสานคือป่าช้า; อัพโภกาสคือที่แจ้ง; ปลาลปุญชะ คือกองฟาง
(๒๓) คำว่า ดง นี้ = เป็นชื่อของเสนาสนะที่ห่างไกล
-> คำว่า ดง นี้ =เป็นชื่อของเสนาสนะที่มีป่าทึบ; -> คำว่า ดง นี้ = เป็นชื่อของเสนาสนะที่น่าหวาดกลัว; -> คำว่า ดง นี้ = เป็นชื่อของเสนาสนะที่น่ากลัวจนขนพองสยองเกล้า; -> คำว่า ดง นี้ = เป็นชื่อของเสนาสนะที่ตั้งอยู่ปลายแดน; -> คำว่า ดง นี้ = เป็นชื่อของเสนาสนะที่ไม่อยู่ใกล้มนุษย์; -> คำว่า ดง นี้ เป็นชื่อของเสนาสนะที่อยู่ได้ยาก
 (๒๔) คำว่า มีเสียงน้อย = แม้หากเสนาสนะจะอยู่ในที่ใกล้ แต่เสนาสนะนั้นไม่พลุกพล่านด้วยเหล่าคฤหัสถ์และบรรพชิต เพราะฉะนั้น เสนาสนะนั้นจึงชื่อว่ามีเสียงน้อย
-> แม้หากเสนาสนะจะอยู่ในที่ห่างไกล แต่เสนาสนะนั้นไม่พลุกพล่านด้วยเหล่าคฤหัสถ์และบรรพชิต เพราะฉะนั้น เสนาสนะนั้นก็ชื่อว่ามีเสียงน้อย
(๒๕) คำว่า มีเสียงอึกทึกน้อย =  อธิบายว่า
-> เสนาสนะใดมีเสียงน้อย เสนาสนะนั้นชื่อว่ามีเสียงอึกทึกน้อย
-> เสนาสนะใดมีเสียงอึกทึกน้อย เสนาสนะนั้นชื่อว่าไม่มีคนสัญจรไปมา
-> เสนาสนะใดไม่มีผู้คนสัญจรไปมา เสนาสนะนั้นชื่อว่าเป็น สถานที่ที่มนุษย์แอบทำการได้
-> เสนาสนะใดเป็นสถานที่ที่มนุษย์แอบทำการได้ เสนาสนะนั้นก็ชื่อว่าสมควรเป็นที่หลีกเร้นอยู่

 

ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดย คนเรียนไพร

ไฟสงคราม

     เคยสงบ สุขสันต์ อรัญเขต
เคยสมดุล นิเวศ เขตไพรสณฑ์
เคยสดชื่น รื่นฤทัย ในกมล
เคยสุขล้น ในแดนดิน ถิ่นวนา
     ไฟสงคราม ลามลุก ทุกท้องที่
ไฟสงคราม ร้าวฤดี เกินรักษา
ไฟสงคราม สร้างเลวร้าย ในอุรา
ไฟสงคราม ผลาญวนา ให้สิ้นไป
     สรรพสิ่ง สูญสิ้น ในไพรพง
กลางป่าดง เคยสุขล้น พ้นสมัย
กลับเลวร้าย ถูกทำลาย ทั้งผืนไพร
ทุกข์กายใจ ทั่วทั้ง ปฐพี
     ไฟสงคราม ลามทุ่ง ทั่วทุกทิศ
ทุกชีวิต ต้องร่วมใจ ใฝ่วิถี
หยุดสงคราม สร้างไพร ให้คืนดี
เป็นสักขี อารยชน คนจำเริญ

คนเรียนไพร
๔ เมษายน ๒๕๖๙

 

ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดย คนเรียนไพร

โลกสวยด้วยมือเรา

     ทุจริต โกงกิน ทั้งแผ่นดิน
ไมจบสิ้น ทุกวงการ พาลขานไข
สร้างเดือดร้อน ชาวประชา อยู่ร่ำไป
อีกเมื่อไร สุจริต จิตพร่างพรม
     แม้อยู่ใน ภาวะ วิกฤติกาล
ทุกการงาน ปรับจริต จิตขื่นขม
เก็งกำไร กักตุน ทุกข์ระทม
ร้าวระบม ตรมใจ ทั่วไทยแดน
     ฝุ่นละออง เผาวนา ในป่าใหญ่
ทั่วแดนไทย ทุกข์ยาก มากเหลือแสน
เหนือจรดใต้ แผ่นดิน สุดแร้นแค้น
ยากทดแทน ให้ฟื้น คืนสมดุล
     ทุกหย่อมหญ้า เดือดร้อน แสนสาหัส
โลกวิบัติ ภัยสงคราม ทรามเกื้อหนุน
ทำลายล้าง ทรัพยากร อ่อนละมุน
ไร้เจือจุน หนุนเกื้อ เพื่อสังคม
     เมื่อไรหนา จ้กพร้อมหน้า มาแก้ไข
ประสานใจ พัฒนา สง่าสม
หยุดเผาป่า เพื่อประชา สุขนิยม
ผสานผสม เพื่อโลกสวย ด้วยมือเรา

คนเรียนไพร
๓ เมษายน ๒๕๖๙