(ต่อหน้า ๒/๓๓) อภิธรรมปิฎก :
๒๐.วิภังค์ : อัปปมัญญาวิภังค์

    ๑๗.สงฆ์แผ่ซิ"เมตตะ"สิอะไร...........................ก็หลักไซร้สิรักชน
เมื่อเห็นก็รักลุปิยะผล.........................................เจาะเมตตาเพราะชอบใจ

    ๑๘.ใด"เมตตา"มุ่งแล้.......................................หมายพา
"การรัก,กิริยา"....................................................ใคร่พร้อม
"เมตตาวิมุตฯ"ครา...............................................จิตสงบ ละนิวรณ์
หวังแผ่ทุกทิศน้อม...............................................ไม่ได้เจาะจง

    ๑๙.หลากชื่อ"มนายตนะ"ชัด.............................รึ"มานัส,มโน"บ่ง
"วิญญาณฯ,มนินฯ"เจาะลุประสงค์.........................ก็คือจิตซิต่างการ

    ๒๐.งาน"จิต"เกิดร่วมด้วย..................................เมตตา
เรียก"เมตตาจิต"หนา...........................................ช่วยแท้
เมตตาแผ่เรียกครา..............................................กระจายจิต ออกไกล
คำ"อยู่,พฤติ,พัก"แล้.............................................สืบแล้วรักษ์ครอง

    ๒๑.แผ่ทิศอะไรก็ดุจะคล้าย..............................สิแผ่ฉายเจาะทิศผอง
สัตว์โลกสกลหทยะส่อง.......................................เจาะหมู่สัตว์ซิทั่วถึง

     ๒๒.ตรึง"กรุณาอัปฯ"พริ้ง.................................จิตกราน สงสาร
หวังแผ่สัตว์โลกราน.............................................ทุกข์พ้น
กรุณามุ่งทิศขาน.................................................ไปทั่ว
สัตว์โลกปราศทุกข์ด้น.........................................ช่วยได้มากคณา

    ๒๓.สงสารไฉนก็หิตะสัตว์.................................เจาะช่วยชัดลิทุกข์กล้า
"เจโตวิมุตลุกรุณา"...............................................เพราะโกรธ,ฆาตละหมดเผย

    ๒๔.เปรย"จิต"นามต่างคล้าย.............................."จิต,มโน"
"มานัส,วิญญาณ"โต.............................................ใหญ่รู้
"มโนธาตุวิญฯ"โข................................................บรรเจิด อารมณ์
ทุกอย่างเหมาะสมกู้.............................................เรียกแท้จิตหนา

    ๒๕.จิตนี้อุบัติกุภวย้ำ........................................ประกอบสัมปยุตฝ่า
จึงเรียก"จิตลุกรุณา"............................................จะแผ่ชนและสัตว์ผอง

   ๒๖.ตรองคำ"ทิศ,แผ่",แท้...................................กรุณา สงสาร
คำ"อยู่,สัตว์โลก"หนา...........................................ดุจคล้าย
"เวร,ฆาตใดปราศ"พา...........................................พิบูลย์จิต
เปรียบเมตตาละม้าย............................................มุ่งแม้นความเหมือน
 
    ๒๗.ยินดีลุแผ่เพราะ"มุทิตา"...............................รตีหนากะสัตว์เตือน
ไม่มีประมาณหทยะเกลื่อน....................................เจาะพลอยชื่นมิอิจฉา

    ๒๘.คราสงฆ์มีจิตปลื้ม.......................................มุทิตา ทุกทิศ
เห็นสัตว์รักชอบหนา.............................................จิตแปล้
ยินดียิ่งนำพา......................................................."วิมุต- เจโต"
ปราศโกรธ,ฆาตเหลือแท้......................................กิเลสคล้อยหมดหนา

    ๒๙."มานัส,มโน"ดุจะ"มนินฯ"..............................ก็จิตปิ่นเหมาะสมคว้า
จิตสัมปยุตกะมุทิตา.............................................จะเรียกมุทิตาจิต

    ๓๐.ชิดมุทิตาจิตแล้..........................................ยินดี กับเขา
พลอยจุ่งยินดีมี....................................................เปี่ยมล้น
เขาประสบลาภพี..................................................พลอยสุข
มิอิจฉาเลยท้น......................................................ปลาบปลื้มใจแฉ

    ๓๑.คำ"ทิศ"สิ"แผ่"มนะขยาย..............................ซิน้อมกรายคระไลแล
คำ"อยู่"เจาะ"พัก"มุศยะเยื้อง..................................จะสืบเนื่องซิต่อไป

   ๓๒.ไกล"สัตว์โลก"ทั้งหล้า...................................จิตเสมอ กันแล
ผองสัตว์หมดแลเจอ..............................................รับล้น
"วิมุติมุทิฯ"เลอ.......................................................ไกลห่าง กิเลส
จิตจุ่งยินดีท้น........................................................จิตลี้อิจฉา

    ๓๓."มานัส"กะ"ปัณฑระ,มโน"..............................ก็"จิต"โข,หทัยครา
"วิญญาณมโนฯ"ลุเหมาะเจาะพา.............................จะแปล"จิต"ซิเหมือนกัน

    ๓๔.ครันเกิดมีจิตนี้.............................................เจือปน สัมปยุต
กับ"มุทิตา"ดล.......................................................ร่วมพร้อม
มุทิฯจิตเกิดผล......................................................รตีก่อ
จิตมุ่งยินดีน้อม......................................................สัตว์ไซร้เจริญเผย

อภิธรรมปิฎก : ๒๐.วิภังค์ : อัปปมัญญาวิภังค์ (แจกอัปปมัญญา)

วสันตภุชงคฉันท์ ๑๔/โคลงสี่สุภาพ

    ๑.นบน้อมพระพุทธะอรหันต์.............................พระยืนยันพระธรรมเลิศ
"สัจสี่ประเสริฐอริยะ"เทิด.....................................ละห่างวัฏฏะสงสาร

     ๒.กรานเมตตายิ่งล้ำ.......................................เทพ,ชน
ทรงมุ่งสอนธรรมยล............................................หลุดพ้น
คนหลายหลากบัดดล..........................................ลุล่วง  อรหันต์
พ้นทุกข์นิรันดร์ด้น..............................................เลิกแล้วเกิดหนา

    ๓.ธรรม"อัปป์มัญฯ"ลุปฏิบัติ..............................ฤทัยชัดซิแผ่กล้า
แก่สัตว์มนุษย์เจาะมหึมา......................................ซิไร้เขตมิสุดเห็น

    ๔.วิภังค์เป็นกล่าวถ้อย.....................................สามตอน
แรก"สุตตันต์ภาฯ"จร...........................................พระสูตรน้อม
"อภิธรรมฯ"ลึกสอน.............................................ละเอียดยิ่ง
ถาม-ตอบ"ปัญหาฯ"พร้อม....................................ง่ายแท้กับใจ

    ๕."สุตตันตภาชะ"จะแสดง................................พระพุทธ์ฯแจงพระสูตรไซร้
เทศ์นาแนะธรรมระยะเหมาะไข............................สถานที่ซิต่างแฉ

   ๖.แล"อัปป์มัญฯ"พฤติแท้..................................สะอาดงาม
ทำแผ่ปวงสัตว์ลาม..............................................เขตไร้
ทำนิตย์สี่แบบผลาม.............................................แจงหนึ่ง"เมตตา"
"กรุณา,รตี"ไซร้...................................................ปิดท้าย"อุเบกขา"
 
    ๗."เมตตา"เจาะเขาลุสุขะเจือ............................มุคิดเครือมนุษย์หล้า
สงฆ์แผ่สิ"เมตตะ"ปรุทิศา.....................................เจาะสี่ทิศและต่ำสูง

    ๘.จูงเมตตาแผ่กว้าง.........................................มิมี ประมาณ
เวร,ฆาตบุกจรลี...................................................หมดแล้ว
เมตตาจิตทวี.......................................................สัตว์โลก
อิงสม่ำเสมอแกล้ว...............................................หมู่กล้าสัตว์เผย

    ๙.สงสารสิคือเจาะ"กรุณา"...............................หทัยกล้าลิทุกข์เอย
บำบัดนิกรละทุขะเกย..........................................ละเดือดร้อนซิสัตว์หนา

    ๑๐.กรุณาแผ่ทั้ง..............................................ทิศหลาย
"ทิศสี่,บน"ขยาย.................................................."ล่าง"พร้อม
พิบูลย์จิตกระจาย................................................"เวร"ไม่ ฆาตปลง
จิตคิดเหมือนกันน้อม............................................มุ่งแท้สัตว์หลาย

    ๑๑.ยินดีกะเขาเพราะ"มุทิตา"............................เจาะสุขพาระรื่นกาย
ให้เขาลุชีพปกติกราย...........................................เจริญไวเมลืองใส

   ๑๒.สงฆ์ไกลจิตแผ่แท้........................................"มุทิตา" ยินดี
ไปทั่วทุกทิศหนา...................................................หกพร้อม
ขยายจิตคุณา......................................................."เวร"ระงับ "ฆาต"ปลง
ยังหมู่สัตว์มีน้อม....................................................เท่าแท้เทียมกัน

    ๑๓.สงฆ์มี"อุเบกขะ"มนะวาง................................เหมาะสมกลาง ณ ธรรมครัน
ปัญญาจะช่วยหทยะดั้น..........................................หทัยตรงมิเอียงแฉ

    ๑๔.แลคิดสัตว์โลกแท้.........................................ทำกรรม ดี,เลว
เขาย่อมรับผลนำ....................................................แน่วพร้อม
วางเฉยมุ่งมิระกำ....................................................ใจสงบ
จิตปล่อยเขารับน้อม...............................................แน่แล้วกรรมผล

    ๑๕.สงฆ์แผ่"อุเบกขะ"จตุทิศ................................เจาะ"บน"ชิดและ"ล่าง"ด้น
"เวร,ฆาต"มิมีเจาะพหุดล.........................................ประมาณล้ำจะนับเผย

   ๑๖.เปรยอธิบายแผ่ล้ำ.........................................เมตตา "อัปป์มัญฯ"
ความรักสะอาดหนา................................................ผ่องแผ้ว
มองสรรพสัตว์คณา................................................เขตไป่
มิเจาะจงใครแจ้ว....................................................แต่แท้ทุกคน

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๕๕.ทำความผิดคิดแก้ไข

วิปริตปัฐยาวัตรฉันท์ ๓๒

    ๑."คนล้ม"ตะทางรตีจะรับ........................และนับจะเหมาะเจาะซิครูกล้า
ผิดพลาดจะพัฒนาสิหนา.............................ริแก้"สกะ"อติดีแฉ

    ๒.คนดีก็ผู้ประจักษ์กระจ่าง......................สะสางประลุปริวรรตแล
ชีวิตมิหวังมิเปื้อนจะแปร..............................ณ โลกก็จะวิปริตเหมือน

    ๓."ผิดพลาด บ ชั่ว,มิแก้"นะมัว...................เจาะ"ชั่ว"วจนะเจาะคอยเตือน
ผ้าที่มิเปื้อนจะมีเยอะเกลื่อน.........................รึไรจะเลอะเทอะซิตรงไหน

    ๔.พึงซักขยี้ ณ รอยเถอะหนา...................สิผ้าก็จะชระใหม่ได้
ทุกสิ่ง ณ โลกจะแก้คระไล...........................จะเว้นมิตริบริพัตรเผย

    ๕.ความชั่วละเลิกลิทิ้งก็วาย......................จะฉายนฤอธิยิ่งเอย
คนดีจะคิดและแก้เฉลย....... ........................นิกรหินะจะตริแก้ตัว ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๕๕ หน้า ๑๕๗ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

 
ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดย คนเรียนไพร

แลนด์บริดจ์

     สองชายฝั่ง ขวาซ้าย ปลายขวานทอง
คงเรืองรอง รื่นรมย์ สมสมัย
เศรษฐกิจ สังคม ทั่วถิ่นไทย
กังวานไกล ทั่วแคว้น แดนโลกา
     สิ่งต้องแลก ล้วนหวงแหน ด้วยชีวิต
ทุกกายจิต ยากแค้น แสนกังขา
ทัองทะเล ปะการัง ผืนพนา
ต้องร้างรา ถูกทำลาย สลายไป
     ควรแล้วหรือ สร้างแลนด์บริดจ์ คิดรอบคอบ
หวังโกยกอบ ก่อร่าง สร้างเงื่อนไข
รู้รักษา ทรัพยากร เพื่อคนไทย
ดำรงไว้ ให้ลูกหลาน สานสมดุล
     เมืองชุมพร ระนอง สองฟากฝั่ง
ควรหยุดยั้ง ก่อนย่ำยี มีเกื้อหนุน
ให้คงไว้ ธรรมชาติ เปี่ยมการุญ
สมสกุล ความเป็นไทย ไว้นิรันดร์

คนเรียนไพร
๘ พฤษภาคม ๒๕๖๙