ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๓.พึงมีสติคุมใจเสมอ

อุปจิตรฉันท์ ๒๒

    ๑.สตินั้นเหมาะจะฝึก....................ภวตรึกประจำ
ด้วยสติย้ำ.......................................ดุจะผู้จระขี่ม้า

    ๒.ลุจรดทิศะทาง..........................นิรคว้างถลา
สู่วิถิหล้า..........................................อนะภัยประลุตรงเผย

    ๓.มนะออกพหิยล.........................อกุศลปะเอย
ใช้สติเสย........................................เหมาะเจาะคุมลุกุศลแล

    ๔.มนะน้อม"อนุสา-........................สติฯ"กล้าซิแน่
สิบคุณะแฉ......................................ถิระใจละกิเลสปลง

    ๕.ลุระลึกกะ"พระพุทธ์ฯ"...............เพราะศรุตม์ประสงค์
"ธรรมและพระสงฆ์".........................."คุณะศีลสละทาน"เผย

    ๖.เจาะตริธรรมะและเสพ...............อุปะ"เทพ"ซิเอ่ย
เช่น"หิริ"เกย.....................................เจาะละอายมละบาปกลัว

    ๗."มรณาสติฯ"ตรึก........................ประลุนึกกะตัว
ตายจะระรัว......................................ภวถึงสกะตนแฉ

    ๘."สติกายคตาฯ"...........................เจาะตริ กล้าซิแน่
กายเลอะเทอะแล..............................มิสะอาดนิรงามเผย

    ๙.สติ"วายุ"ก็"อา-............................นะปะนาฯ"ซิเอ่ย
"ออก"ลุเฉลย.....................................และ"อปานะลุเข้า"แล

    ๑๐."อุปสามะฯ"ระลึก......................คุณะตรึกซิแน่
มีสติแฉ.............................................."นิรวาณ"ลุสงบดล

    ๑๑."สติสิบ"พิระตรึก.......................มนะนึกกุศล
หลีก"หินะ"ด้น....................................อกุศลมละทิ้งหนา

    ๑๒.เลาะกุศลสุขะเพลิน..................ลุเจริญวรา
แต่หินะล้า..........................................ทุขะก่อทุรร้อนใจ

    ๑๓.นรฝึกสติดล.............................มนะยลซิไว
จิตประลุใส........................................ลุกุศลและเจริญธรรม ฯ|ะ
   
แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๓ หน้า ๑๖๕ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

อนุสติ ๑๐ ประการ = คือ อารมณ์กรรมฐานที่ควรระลึกถึงเนือง ๆ หรือเน้นการตั้งสติระลึกนึกถึงสิ่งที่ดีงามเป็นมงคลอยู่เสมอเพื่อช่วยให้จิตใจสงบ ตั้งมั่น และปราศจากกิเลส ประกอบด้วยหัวข้อปฏิบัติหลักในพุทธศาสนา ดังนี้
(๑) พุทธานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้า
(๒) ธัมมานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระธรรม
(๓) สังฆานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระสงฆ์
(๔) สีลานุสติ =การระลึกถึงศีลที่บริสุทธิ์และไม่มีความด่างพร้อยของตนเอง
(๕) จาคานุสติ =การระลึกถึงทานหรือการบริจาคที่ตนได้ทำลงไปเพื่อสละความตระหนี่
(๖) เทวตานุสติ =การระลึกถึงคุณธรรมที่ทำให้คนไปเกิดเป็นเทวดา (เช่น หิริ โอตตัปปะ)
(๗) มรณสติ =การระลึกถึงความตายเพื่อเตือนตนไม่ให้ประมาทในการดำเนินชีวิต
(๘) กายคตาสติ =การพิจารณาร่างกาย (อาการ ๓๒) ว่าเป็นสิ่งไม่สะอาด ไม่งาม เพื่อลดความยึดมั่นถือมั่น
(๙) อานาปานสติ = การตั้งสติระลึกกำหนดอยู่ที่ลมหายใจเข้าและออก
(๑๐) อุปสมานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระนิพพานอันเป็นสภาวะที่ดับทุกข์และสงบเย็น

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๒.ชอบพูดเท็จเสียหายมาก

โคลงดั้นบาทกุญชร

    ๑.มิรับปากพล่อยไซร้.......................กับใคร
มิก่อสัญญาแล.....................................ชุ่ยแล้
พูดหวานไม่คิดใด................................เป็นเท็จ มิจริง
ทราบถูกหลอกฉ้อแท้...........................โกรธเผย

    ๒.หลอกลวงเขาเสร็จแล้ว..................ทำเขา เจ็บใจ
จึงก่อศัตรูเอย.......................................ตอกย้ำ
ชอบโกหกสุดเขลา...............................เกิดคู่อาฆาต
สัตย์ซื่อตรงล้วนล้ำ...............................เลิศแฉ

    ๓.คราวเกิดถูกขู่ร้าย..........................มิโวย นึกโกรธ
คำพูดจริงตรงแล...................................ไม่อ้อม
ถึงเขาโกรธมิโหย..................................คิดฆาต
ยอมรับจริงเอื้อน้อม...............................ง่ายหนา

    ๔.คำหลอกลวงยาตรรู้........................สักวัน
ผลเกิดเสียหายพา.................................เขี่ยคุ้ย
พูดจริงซื่อสัตย์ครัน...............................บอกกล่าว ความดี
จงรักษ์พูดพร้องพุ้ย...............................ซื่อแฉ ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๒ หน้า ๑๖๔ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๑.อย่าประมาทพึงทำทาน ศีล ภาวนา

โคลงดั้นวิวิธมาลี

    ๑.ผีสางแลเทพแล้...........................นับถือ ใจคน
ธรรมก่อในจิตดี..................................ยิ่งแล้ว
ยศสูงศักดิ์มิลือ...................................ตำแหน่ง
ยมโลกเพิกคว้าแจ้ว.............................ยศหนา

    ๒.ยศสูงเลอเลิศไซร้........................มินำ
พฤติชั่วนรกมา....................................จ่อแล้
วัด"ดี,ชั่ว"กระทำ..................................ณ ภพ หลังตาย
"ทาน,หมั่นกุศล"ช้อยแท้.......................อย่าเชือน

    ๓.มิเสียใจโศกเศร้า..........................มิทำ บุญทาน
ชีพไม่ประมาทเตือน.............................เร่งสร้าง
ขวนขวายรักษ์ศีลหนำ..........................รีบก่อ เมตตา
เพียรหยั่งสมาธิ์น้อมบ้าง.......................เพิ่มบุญ

    ๔.คราวชีพยังประพฤติล้ำ.................เลิศหนา กุศล
เรียนมุ่งในธรรมอดุลย์..........................ประโยชน์พร้อม
กุศลส่งตนพา.......................................ถึงภพ สุขแสน
ใจไม่เดือดร้อนน้อม..............................เมื่อตาย ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๑ หน้า ๑๖๓ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

อภิธรรมปิฎก : ๒๕.วิภังค์ : ธัมมหทยวิภังค์ (หน้า ๖๖/๖๖)

(๑๘) เวทนา ๖ เป็นโลกิยธรรม
(๑๙) สัญญา ๖ เป็นโลกิยธรรม
(๒๐) เจตนา ๖ เป็นโลกิยธรรม
~ เจตนา ๖ (สัญเจตนา ๖) = ความจงใจ ความจำนง หรือความคิดอ่านที่เกิดขึ้นโดยอาศัยอารมณ์ทั้ง ๖
(๒๐.๑) รูปสัญเจตนา: ความจงใจที่เกิดขึ้นโดยยึดรูป เป็นอารมณ์
(๒๐.๒) สัททสัญเจตนา: ความจงใจที่เกิดขึ้นโดยยึดเสียง เป็นอารมณ์
(๒๐.๓) คันธสัญเจตนา: ความจงใจที่เกิดขึ้นโดยยึดกลิ่น เป็นอารมณ์
(๒๐.๔) รสสัญเจตนา: ความจงใจที่เกิดขึ้นโดยยึดรส เป็นอารมณ์
(๒๐.๕) โผฏฐัพพสัญเจตนา: ความจงใจที่เกิดขึ้นโดยยึดสัมผัสทางกาย เป็นอารมณ์
(๒๐.๖) ธัมมสัญเจตนา: ความจงใจที่เกิดขึ้นโดยยึดธรรมารมณ์ (เรื่องราวที่คิดนึกทางใจ) เป็นอารมณ์
(๒๑) จิต ๖ เป็นโลกิยธรรม
(๒๒) มโนวิญญาณธาตุ เป็นโลกิยธรรมก็มี..เป็นโลกุตตรธรรมก็มี
หัวข้อธรรมที่แสดงมาคือ อภิญญา อารัมมณะ ทิฏฐะ กุศล เวทนา วิปาก อุปาทินนะ วิตก รูป โลกิยะ ฉะนี้แล
ธัมมหทยวิภังค์ จบบริบูรณ์
วิภังคปกรณ์จบ