(ต่อหน้า ๘/๑๐) อภิธรรมปิฎก :
๑๖.วิภังค์ : อิทธิปาทวิภังค์

(๑.๔) ปธานสังขาร เป็นไฉน = การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ; สัมมาวายามะ; วิริยสัมโพชฌงค์; อันเป็นองค์มรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า ปธานสังขาร
-> ภิกษุเป็นผู้เข้าไปถึงแล้ว ฯลฯ; ประกอบแล้วด้วยฉันทสมาธิและปธานสังขารนี้; จึงเรียกว่า ประกอบด้วยฉันทสมาธิ และ ปธานสังขาร
-> คำว่า อิทธิ = ความสำเร็จด้วยดี; กิริยาที่สำเร็จ กิริยาที่สำเร็จด้วยดี; ความได้ ความได้เฉพาะ; ความถึง ความถึงด้วยดี; ความถูกต้อง; การทำให้แจ้ง; ความเข้าถึงสภาวธรรมเหล่านั้น;
-> คำว่า อิทธิบาท = ความกระทบ ฯลฯ; การประคอง; ความไม่ฟุ้งซ่านของบุคคลผู้เป็นอย่างนั้น
-> คำว่า เจริญอิทธิบาท = ภิกษุเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งสภาวธรรมเหล่านั้น จึงเรียกว่า เจริญอิทธิบาท
[ข] วิริยิทธิบาท
(๒) วิริยสมาธิ และ ปธานสังขาร
ภิกษุเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร เป็นอย่างไร
(๒.๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญฌานที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์ให้ถึงนิพพาน; เพื่อละทิฏฐิ; เพื่อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม ฯลฯ; บรรลุปฐมฌาน ที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา อยู่ในสมัยใด
-> ในสมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญอิทธิบาท ที่ประกอบด้วย วิริยสมาธิและ ปธานสังขาร
(๒.๒) บรรดาสภาวธรรมเหล่านั้น = วิริยะ เป็นไฉน
การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ; สัมมวายามะ; วิริยสัมโพชฌงค์; อันเป็นองค์มรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า วิริยะ
(๒.๓) สมาธิ เป็นไฉน = ความตั้งมั่นแห่งจิต ฯลฯ; สัมมาสมาธิ; สมาธิสัมโพชฌงค์; อันเป็นองค์มรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า สมาธิ
(๒.๔) ปธานสังขาร เป็นไฉน = การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ; สัมมาวายามะ; วิริยสัมโพชฌงค์; อันเป็นองค์มรรค
 นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า ปธานสังขาร
-> ภิกษุเป็นผู้เข้าไปถึงแล้ว; ฯลฯ ประกอบแล้วด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขารนี้ ด้วยประการฉะนี้ จึงเรียกว่า ประกอบด้วยวิริยสมาธิและปธานสังขาร
-> คำว่า อิทธิ = ความสำเร็จ ความสำเร็จด้วยดี; กิริยาที่สำเร็จ กิริยาที่สำเร็จด้วยดี; ความได้ ความได้เฉพาะ; ความถึง ความถึงด้วยดี;ความถูกต้อง; การทำให้แจ้ง ความเข้าถึงสภาวธรรมเหล่านั้น
-> คำว่า อิทธิบาท = ความกระทบ ฯลฯ; การประคอง; ความไม่ฟุ้งซ่านของบุคคลผู้เป็นอย่างนั้น
-> คำว่า เจริญอิทธิบาท = ภิกษุเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งสภาวธรรมเหล่านั้น จึงเรียกว่า เจริญอิทธิบาท
[ค] จิตติทธิบาท
(๓) จิตตสมาธิและปธานสังขาร
ภิกษุเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิและปธานสังขาร = เป็นอย่างไร
(๓.๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญฌานที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์ให้ถึงนิพพาน เพื่อละทิฏฐิ; เพื่อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม ฯลฯ; บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา; อยู่ในสมัยใด
-> ในสมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญอิทธิบาท ที่ประกอบด้วยจิตตสมาธิ และ ปธานสังขาร
(๓.๒) บรรดาสภาวธรรมเหล่านั้น จิต = เป็นไฉนจิต มโน มานัส ฯลฯ; มโนวิญญาณธาตุที่เหมาะสมกัน; นี้เรียกว่า จิต
(๓.๓) สมาธิ เป็นไฉน = ความตั้งอยู่แห่งจิต ฯลฯ; สัมมาสมาธิ; สมาธิสัมโพชฌงค์; อันเป็นองค์มรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า สมาธิ
(๓.๔) ปธานสังขาร เป็นไฉน = การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ; สัมมาวายามะ; วิริยสัมโพชฌงค์; อันเป็นองค์มรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า ปธานสังขาร
-> ภิกษุเป็นผู้เข้าไปถึงแล้ว ฯลฯ; ประกอบแล้วด้วยจิตนี้; ด้วยสมาธินี้; และด้วยปธานสังขารนี้; จึงเรียกว่า ประกอบด้วย จิตตสมาธิ และ ปธานสังขาร
-> คำว่า อิทธิ = ความสำเร็จ ความสำเร็จด้วยดี; กิริยาที่สำเร็จ กิริยาที่สำเร็จด้วยดี; ความได้ ความได้เฉพาะ; ความถึง ความถึงด้วยดี; ความถูกต้อง; การทำให้แจ้ง ความเข้าถึงสภาวธรรมเหล่านั้น
-> คำว่า อิทธิบาท = ความกระทบ ฯลฯ; การประคอง; ความไม่ฟุ้งซ่านของบุคคลผู้เข้าถึงสภาวธรรมเหล่านั้น
-> คำว่า เจริญอิทธิบาท = ภิกษุเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งสภาวธรรมเหล่านั้น จึงเรียกว่า เจริญอิทธิบาท
[จ] วิมังสิทธิบาท
(๔) วิมังสาสมาธิและปธานสังขาร
ภิกษุเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและ ปธานสังขาร = เป็นอย่างไร

 

ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดย คนเรียนไพร

วันทหารผ่านศึก

     สดุดี วีรชน ทหารกล้า
ผู้ฟันฝ่า รักษาไว้ ไทยทั้งผอง
ไม่ยอมให้ เหล่าศัตรู เข้าครอบครอง
สร้างปรองดอง เพื่อลูกหลาน แห่งชาติไทย
     สยามชน คนแกร่ง แห่งแหลมทอง
ไม่เป็นสอง ครองสุข ยุคสมัย
เพราะไทยมี ทหารกล้า พิทักษ์ไว้
แสนสุขใจ ในแดนดิน ถิ่นอาณา
     พร้อมยอมตาย มุ่งหมาย ด้วยชีวิต
เต็มใจจิต ปกปัก ร่วมรักษา
สันติภาพ สันติสุข วัฒนา
เพื่อประชา อยู่สุข สมบูรณ์ดี
     ในหนึ่งปี มีหนึ่งวัน ร่วมรำลึก
วันทหาร ผ่านศึก สมศักดิ์ศรี
เกียรติศักดิ์ ทหารกล้า เพื่อปฐพี
คุณความดี ประดับไว้ ในใจชน

คนเรียนไพร
๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๙

 

ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดย คนเรียนไพร

เขียวธงขจี

     เกษตรศาสตร์ สานฝัน มั่นฤทัย
ผืนพงไพร ไร่นา พาสืบสาน
วนศาสตร์ กสิกรรม สัตวบาล
เป็นปราการ ไทยอยู่รอด อย่างปลอดภัย
     เป็นอู่ข้าว อู่น้ำ แห่งโลกา
สรรพวิชา สร้างขจี ศรีสดใส
ทั้งการเรียน บริการ งานวิจัย
เสริมยิ่งใหญ ในแดนดิน ถิ่นแหลมทอง
     รักษาป่า ปลูกพืช ชลประทาน
วิทยาศาสตร์ การอาหาร เฉลิมฉลอง 
การประมง สังคม สร้างปรองดอง
ไทยทั้งผอง สุขสันต์ ทั้งอาณา
     เป็นหลักชัย ไทยอยู่ยง อย่างคงมั่น
สานสร้างฝัน เกษตรศาสตร์ หลากสาขา
แสนลิอเลื่อง รุ่งเรือง ประเทืองปัญญา
ทุกแผ่นฟ้า ชาวประชา หล้าอิ่มเอม

คนเรียนไพร
๒ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๙

(ต่อหน้า ๗/๑๐) อภิธรรมปิฎก :
๑๖.วิภังค์ : อิทธิปาทวิภังค์

(๓.๗) บรรดาธรรมเหล่านั้น = จิต เป็นไฉน
-> จิต มโน มานัส ฯลฯ มโนวิญญาณธาตุที่เหมาะสมกัน นี้เรียกว่า จิต
-> สมาธิ เป็นไฉน
ความตั้งอยู่แห่งจิต ฯลฯ; สัมมาสมาธิ นี้เรียกว่า สมาธิ
-> ปธานสังขาร เป็นไฉน
การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ; สัมมาวายามะ นี้เรียกว่า ปธานสังขาร
-> ภิกษุเป็นผู้เข้าไปถึงแล้ว ฯลฯ; ประกอบแล้วด้วยจิตนี้; ด้วยสมาธินี้และด้วยปธานสังขารนี้; ด้วยประการฉะนี้ จึงเรียกว่าประกอบด้วยจิตตสมาธิ ปธานสังขาร
-> คำว่า อิทธิ = ความสำเร็จ ความสำเร็จด้วยดี กิริยาที่
สำเร็จ กิริยาที่สำเร็จด้วยดี; ความได้ ความได้เฉพาะ; ความถึง ความถึงด้วยดี; ความถูกต้อง; การทำให้แจ้ง ความเข้าถึงธรรมเหล่านั้น
-> คำว่า อิทธิบาท = อธิบายว่า เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ และวิญญาณขันธ์ของบุคคลผู้เป็นอย่างนั้น
-> คำว่า เจริญอิทธิบาท = ภิกษุเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งธรรมเหล่านั้น เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า เจริญอิทธิบาท
[ง] วิมังสิทธิบาท
(๔) วิมังสาสมาธิ และ ปธานสังขาร
ภิกษุเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิและปธานสังขาร = เป็นอย่างไร
(๔.๑) ถ้าภิกษุทำวิมังสาให้เป็นอธิบดีแล้วได้สมาธิ ได้เอกัคคตาจิต นี้เรียกว่าวิมังสาสมาธิ
(๔.๒) ภิกษุนั้นสร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร; ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อ
-> ป้องกันบาปอกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดมิให้เกิด
-> เพื่อละบาปอกุศลธรรมที่เกิดแล้ว
-> เพื่อยังกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิด
-> ภิกษุนั้นสร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร; ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อความดำรงอยู่ ไม่เลือนหาย; ภิยโยภาพ ไพบูลย์ เจริญเต็มที่แห่งกุศลธรรมที่เกิดแล้ว
ธรรมเหล่านี้เรียกว่า ปธานสังขาร
-> ประมวลย่อวิมังสาสมาธิและปธานสังขารเข้าเป็นอย่างเดียวกัน จึงนับได้ว่าวิมังสาสมาธิ และปธานสังขาร
(๔.๓) บรรดาธรรมเหล่านั้น = วิมังสา เป็นไฉน
(๔.๓.๑) ปัญญา ความรู้ชัด ฯลฯ; ความไม่หลงงมงาย; ความเลือกเฟ้นธรรม; สัมมาทิฏฐิ; นี้เรียกว่า วิมังสา
(๔.๓.๒) สมาธิ เป็นไฉน = ความตั้งอยู่แห่งจิต ฯลฯ; สัมมาสมาธิ นี้เรียกว่า สมาธิ
(๔.๓.๓) ปธานสังขาร เป็นไฉน = การปรารภความเพียรทางใจ ฯลฯ; สัมมาวายามะ นี้เรียกว่า ปธานสังขาร
(๔.๓.๔) ภิกษุเป็นผู้เข้าไปถึงแล้ว ฯลฯ; ประกอบแล้วด้วย วิมังสาสมาธิและปธานสังขารนี้ ด้วยประการฉะนี้ จึงเรียกว่า ประกอบด้วยวิมังสาสมาธิ และ ปธานสังขาร
(๔.๓.๕) คำว่า อิทธิ = ความสำเร็จด้วยดี; กิริยาที่สำเร็จ กิริยาที่สำเร็จด้วยดี; ความได้ ความได้เฉพาะ; ความถึง ความถึงด้วยดี; ความถูกต้อง; การทำให้แจ้ง ความเข้าถึงธรรมเหล่านั้น
(๔.๓.๖) คำว่า อิทธิบาท = เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ และวิญญาณขันธ์ ของบุคคลผู้เป็นอย่างนั้น
(๔.๓.๗) คำว่า เจริญอิทธิบาท = ภิกษุเสพ เจริญ ทำให้มากซึ่งธรรมเหล่านั้น เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่า เจริญอิทธิบาท
สุตตันตภาชนีย์ จบ
อภิธรรมภาชนีย์ = แจกธรรมแบบพระอภิธรรม
อิทธิบาท ๔ = ได้แก่ ภิกษุในธรรมวินัยนี้
(๑) เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วย ฉันทสมาธิและ ปธานสังขาร
(๒) เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วย วิริยสมาธิและ ปธานสังขาร
(๓) เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วย จิตตสมาธิและ ปธานสังขาร
(๔) เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วย วิมังสาสมาธิและ ปธานสังขาร
[ก] ฉันทิทธิบาท
(๑) ภิกษุเจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วย ฉันทสมาธิ และ ปธานสังขาร = เป็นอย่างไร
(๑.๑) ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญฌานที่เป็นโลกุตตระซึ่งเป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์ให้ถึงนิพพาน; เพื่อละทิฏฐิ; เพื่อบรรลุภูมิเบื้องต้น สงัดจากกาม ฯลฯ; บรรลุปฐมฌานที่เป็น ทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญา อยู่ในสมัยใด
-> ในสมัยนั้น ภิกษุชื่อว่าเจริญ อิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิและ ปธานสังขาร
~ วัฏฏทุกข์ = การเป็นทุกข์เวียนวนกับการเกิด ตายไม่รู้จบ
~ ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา =ได้แก่ ผู้ที่พิจารณาเห็นกายว่าไม่งาม อาหารเป็นของปฏิกูล เห็นสังขารไม่เที่ยง อินทรีย์ ๕ อ่อน ก็บรรลุช้า
~ ส่วนพวกที่เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา = พิจารณาเห็นกายว่าไม่งาม อาหารเป็นของปฏิกูล เห็นสังขารไม่เที่ยง แต่เป็นผู้มีอินทรีย์ ๕ แก่กล้า ก็บรรลุเร็ว
บรรดาสภาวธรรมเหล่านั้น = ฉันทะ เป็นไฉน
(๑.๒) ความพอใจ การทำความพอใจ; ความเป็นผู้ประสงค์จะทำ; ความฉลาด; ความพอใจในธรรม; นี้เรียกว่า ฉันทะ
(๑.๓) สมาธิ เป็นไฉน = ความตั้งมั่นแห่งจิต ฯลฯ; สัมมาสมาธิ; สมาธิสัมโพชฌงค์; อันเป็นองค์มรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่า สมาธิ