ประมวลธรรม : ๗๔.อภยราชกุมารสูตร (ว่าด้วยอภัยราชกุมาร)

อุปดิลกฉันท์ ๑๔/โคลงสี่สุภาพ

    ๑.ประณตพระพุทธะอรหันต์.................อภิสันต์ ณ โลกา
พระตรัสรู้สิดนุหนา..................................อริย์สัจประเสริฐธรรม

    ๒.ทรงนำศาสน์ฯยิ่งหล้า........................เพียรสอน สงฆ์ชน
เมตตา,กรุณขจร......................................เปี่ยมท้น
สงฆ์,ชนมุ่งมิคลอน....................................กิจเสร็จ
ดับจากกิเลสพ้น.......................................ล่วงแล้วอรหันต์

    ๓.สมัย"พระพุทธะ"จระเร่.......................อดิ"เวฬุวันฯครัน
"อภัยกุมารฯ"ตริธุระพลัน...........................วจะ"นาฏบุตร"แฉ

    ๔.แลนาฏบุตรเร่งแท้..............................ไปหา พุทธ์องค์
พึงกล่าววาทะหนา.....................................ประโยชน์ล้น
พุทธ์องค์ฤทธิ์มากครา...............................เป็นใหญ่
นาฏบุตรเตรียมคำด้น................................หักหน้าพุทธ์เผย

    ๕.เจาะวาทะถามสิวะพระองค์.................วจะตรงกะชนเคย
นิกรรตีวะพิเราะเอ่ย...................................ประลุมีรึไม่แฉ

    ๖.แลพุทธ์องค์จ่อถ้อย............................วาจา ตถาคต
ชนไม่รัก,ชอบหนา.....................................แน่แท้
"อภัยฯ"จุ่งตอบมา......................................มิต่าง ปุถุชน
ยังพูดมิดีแล้..............................................ทุกผู้เหมือนกัน

    ๗.ผิพุทธองค์สิประลุตอบ.......................ก็จะมอบวจีพลัน
วจีสิพูดมธุระสรรค์....................................นฤชนซิยินดี

    ๘."อภัยฯ"ลีจ่อค้าน.................................เหตุไฉน พยากรณ์
"เทวทัต"ตกนรกไกล..................................กัปสิ้น
มิสามารถทุเลาไว......................................หรือช่วย
พูดบ่งเทวทัตดิ้น........................................รุ่มร้อนใจหนา

    ๙.เหมาะนาฏบุตรสิภณะชม....................ทวิปมซิปัญหา
กระอักกระอ่วนจะมิเจาะกล้า......................ก็พระพุทธ์ฯจะแก้เผย

    ๑๐.เปรย"อภ้ยฯ"เปรียบแล้....................."กระจับ"คา ในคอ
มิอาจกลืน,คายพา.....................................ออกได้
"โคดม"ดุจเดียวหนา...................................กลืนไป่ มิคาย
จงเร่งไปหาไซร้..........................................ยิ่งพร้อมวาทะแฉ

    ๑๑.อภัยฯปะ"พุทธะ"และตริฉาน..............มิเหมาะกาลจะทูลแล
จะเห็นพระสงฆ์มหตะแล้.............................เหมาะนิมนต์ ณ เรือนเผย

   ๑๒.อภัยฯเปรยกล่าวพร้อง.......................นิมนต์ จตุองค์
พระพุทธ์ฯรับเชิญยล..................................รุ่งเช้า
พระพุทธ์ฯเสด็จบัดดล................................รับภัต
อังคาสถวายพุทธ์เจ้า..................................นอบด้วยองค์เอง

    ๑๓."อภัยฯ"ซิถามวจนะรุด.......................วะพระพุทธ์ฯจะตรัสเผง
สิถ้อยมิงามมิปิยะเฉ่ง..................................นรไม่รตีหนอ

    ๑๔.รอคำตอบพุทธ์เจ้า............................ตรัสแล เป็นหลาย
มิใช่ตอบเดียวแฉ........................................ถูกต้อง
อภัยฯอุทานแด...........................................นิครนถ์จ่อ ฉิบหาย
พระพุทธ์องค์ตรัสก้อง.................................เหตุแท้ใดหนา

    ๑๕."ปกรณัม"เจาะภณะไซร้.....................พระอภัยฯแถลงกล้า
ก็นาฎบุตรมุวทะคว้า....................................ทวิ"ถามและตอบ"เผย

    ๑๖.อภัยฯเฉลยพุทธ์เจ้า...........................ทูลความ หมดแล
แผนนาฏบุตรเตรียมผลาม............................พจน์แกล้ว
คำถาม,ตอบจัดตาม"....................................กำหนด
คาดพุทธองค์ตอบแล้ว.................................ขัดแย้งอับอาย

(ต่อหน้า ๖/๖) ประมวลธรรม : ๗๓.กุกกุโรวาทสูตร

[ช] ติตถิยปริวาส
หมายถึง นักบวชในลัทธิศาสนาอื่น หากปรารถนาจะบวชเป็นภิกษุในพระพุทธศาสนา จะต้องประพฤติปริวาสก่อน ๔ เดือน หรือจนกว่าสงฆ์พอใจ จึงจะอุปสมบทได้
-> ทั้งนี้ เพื่อปรับตัวปรับวิถีชีวิตให้พร้อมที่จะเข้าอยู่ในระบบอย่างใหม่ และเป็นการทดสอบตนเองด้วย;
-> เสนิยอเจละ : ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ถ้าผู้เคยเป็นอัญญเดียรถีย์มาก่อน หวังการบรรพชาอุปสมบทในพระธรรมวินัยนี้ ต้องอยู่ปริวาส ๔ เดือนก่อน ต่อล่วง ๔ เดือน ภิกษุมีจิตอันอัญญเดียรถีย์ให้ยินดีแล้วจึงให้บรรพชาอุปสมบทเพื่อความเป็นภิกษุไซร้
-> ข้าพระองค์จักอยู่ปริวาสถึง ๔ ปี ต่อล่วง ๔ ปี ภิกษุทั้งหลายมีจิตอันข้าพระองค์ให้ยินดีแล้ว จึงให้ข้าพระองค์บรรพชาอุปสมบทเพื่อความเป็นภิกษุเถิด
-> เสนิยอเจละผู้ประพฤติกุกกุรวัตร ได้บรรพชาอุปสมบทในสํานักของพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้ว เมื่อท่านเสนิยะอุปสมบทแล้วไม่นาน
-> หลีกออกไปอยู่แต่ผู้เดียว เป็นผู้ไม่ประมาท มีความเพียร มีตนส่งไปอยู่ ไม่นานนัก ทําให้แจ้งซึ่งที่สุดพรหมจรรย์ ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า ที่กุลบุตรทั้งหลายผู้มีความต้องการ ออกจากเรือนบวชเป็นบรรพชิตโดยชอบ ด้วยปัญญาอันยิ่งเอง
-> ในปัจจุบัน เข้าถึงอยู่ รู้ชัดว่า ชาติสิ้นแล้ว พรหมจรรย์อยู่จบแล้ว กิจที่ควรทําทําเสร็จแล้ว กิจอื่นเพื่อความเป็นอย่างนี้มิได้มี ท่านพระเสนิยะได้เป็นพระอรหันต์รูปหนึ่ง ในจํานวนพระอรหันต์ทั้งหลาย ดังนี้แล
จบกุกกุโรวาทสูตรที่ ๗