(ต่อหน้า ๓/๑๖) อภิธรรมปิฎก :
๑๘.วิภังค์ : มรรควิภังค์

    ๓๕.เริ่ม"ภาชนีย์พระอภิธรรมฯ"........................จะเจาะล้ำซิมรรควิไล
นิพพานประสงค์ลิทุขะไส....................................หิตะฌานจะช่วยผละหนา

    ๓๖.พาเจริญฌานมุ่งแล้...................................สงัด"กาม" ทิฏฐิ
สงฆ์สู่"ปฐมฌาน"นาม..........................................ล่วงแล้ว
ครบมรรคแปดเกิดตาม.......................................ทันด่วน
เจริญครบสมบูรณ์แกล้ว.....................................วัฏลี้ทุกข์ผลาญ

    ๓๗."สัมมาสิทิฏฐิ"ภวนอบ................................จะลุชอบตริถูกพะพาน
ปัญญามิหลงจะเสาะฉะฉาน................................พิระเฟ้นพระธรรมเหมาะสม

    ๓๘.คม"สัมสังกัปฯ"ชี้......................................คิดตรง
จิตแน่วอารมณ์คง..............................................แน่นแล้ว
คิดเพียงแต่กุศลทรง..........................................ไกลกิเลส
โลกุตต์ระธรรมแท้.............................................พรั่งพร้อมมรรคเจริญ

    ๓๙."สัมมาวะจา"ริวจะชอบ..............................คติตอบละเว้นเผชิญ
เหตุสี่วจีสิหินะเกริ่น............................................ทุจริตวจีมิทำ

    ๔๐.คำทุจริตสี่แล้..........................................."มุสา คำหยาบ"
"พูดเสียด,ยุยง"ครา............................................"พร่ำเพ้อ"
พูดสุจริตหนา....................................................."เพิกเท็จ" "มิเสียด"
"พูดหยาบ,มิทำ"เท้อ............................................"ไม่น้อมเหลวไหล"

    ๔๑."กัมมันตะฯ"ทำลุวตะชอบ...........................มตินอบเจาะถูกไสว
เว้นพฤติสิ"กาย,วจะ,หทัย"...................................ทุจริตมิล่วงถลำ

    ๔๒.งำกายทุจริตแล้........................................สังวร ศีลเอย
"มิฆ่า,กาเมฯ"ถอน..............................................."ลักไร้"
"ทุจริตพูดปด"ทอน............................................."เลิกหยาบ" "หลงใหล"
"ใจชั่วโลภ,ฆาต"ไซร้...........................................เกิดพร้อมมิจฉา

    ๔๓. "สัมมาอะชีวะ"ก็ริชัด.................................จะขจัดกะเหตุซินา
"มิจฉาอะชีพ"มิตบะพา........................................อกุศลลิไกลและปลอม

    ๔๔.จอมเพียรนำเรียกพร้อง..............................สัมมา-วายามะ
เพียรจิตแผดเผาหนา...........................................กิเลสไร้
วิริย์โพชฌงค์พา..................................................กุศลบ่ม
พึงเร่งกุศลไซร้....................................................หยั่งแล้ขยาย

    ๔๕.รำลึกกะ"สัมมะสติ"ตรึง...............................ตริคะนึงกุศลมิกลาย
"โพชฌงค์สตี"ธุวะมิคลาย....................................เจาะประโยชน์กิเลสมลาน

    ๔๖.พานสมาธิ์มั่นตั้ง.........................................ในหทัย
"เอกัคคตา"ไว.....................................................หนึ่งแล้
"สมาธิ์โพชฌงค์ฯ"ไกล.........................................จิตสงบ จาก"กาม"
ทำเพื่อลุธรรมแท้.................................................สู่ขั้นฌานสูง

    ๔๗.นี้มรรคสิสัตตะเจาะพระธรรม......................จะกระทำลุ"โพธิ"จูง
ธรรมเหลือก็"สัมปะฯ"จะจรูง.................................และผนวกกะสัตตะมรรค

    ๔๘.ปัก"เบญจมรรค"แท้...................................."สัมมา- ทิฏฐิ
"สังกัปปะฯคิด"หนา..............................................ถูกต้อง
"วายามะฯ"เพียรพา..............................................เดินมั่น ในฌาน
"สติสัมมาฯ"ก้อง...................................................พรั่งพร้อม"สมาธิ์"

    ๔๙.โลกุตต์ระธรรมจะลุถลำ..............................เพราะเหมาะย้ำกะเบญจะฯนา
เป็นเหตุกระทำลิทุขะหนา.....................................มละห่างซิวัฏฏะทุกข์

    ๕๐.สงฆ์รุก"กาม"สงัดแล้...................................คิดตรง ถูกนา
ถึงบ่ง"ปฐมฌาน"ประสงค์......................................เกิดช้า
องค์ฌานจุ่งมียง..................................................."วิตก วิจาร"
"ปีติอิ่มใจ"กล้า.....................................................หนึ่งแล้จิตเดียว

    ๕๑."สัมทิฏฐิฯ"ครันตริประลุตรง........................สิเจาะจงพระธรรมซืเชียว
ปัญญาสิเลิศมิมทะเจียว.......................................ริพิจารณาพระธรรม

    ๕๒.ดำริชอบกระจ่างแท้..................................."สัมมา- สังกัปปะ"
คิดใคร่ครวญธรรมนา.........................................ถูกต้อง
ปราศกิเลส,ฆาตหนา...........................................มิฆ่า มิเบียน
คิดออกจาก"กาม"คล้อง......................................รัดร้อยใจตน

(ต่อหน้า ๔/๑๖) อภิธรรมปิฎก :
๑๘.วิภังค์ : มรรควิภังค์

    ๕๓."สัมมาวะยามะฯ"พิระไซร้...........................หฤทัยมิหวั่นกระวน
"โพชฌงค์สิเพียรวิริยะ"ผล..................................นิรหย่อนรึตึงระอา

    ๕๔."สัมมาสติ"ระลึกแท้....................................คงจำ มิหลง
"สติโพชฌงค์"นำ.................................................หลุดพ้น
มิปรุงแต่งคิดหนำ................................................มิก่อ ตัณหา
รำลึกคิดทันด้น...................................................ปราศแล้วมิเผลอ

    ๕๕."สัมมาสมาธิ"ฐิติไซร้...................................หฤทัยมิเอนพะเรอ
"โพชฌงค์สมาธิ"มนะเจอ.....................................เจาะสงบลุฌานปฐม

    ๕๖.บรมธรรมเพรียกชี้.....................................มรรคเบญจ์ฯ
"สัมทิฏฐิ"ชอบเห็น...............................................เด่นแท้
"สัมสังกัปปะฯ"เป็น..............................................คิดเยี่ยม
"สติฯ"มั่น"วายาฯ"แล้............................................แน่วพร้อ"สมาธิ์"

    ๕๗.ธรรมเหลือสิร่วมปะสหชาติ.........................ยุรยาตรซิมรรคเจาะห้า
"โลกุตต์ฌาน"ณ ระยะกล้า...................................จะเจริญซิฌานเฉลย

    ๕๘.เปรยเสริมองค์มรรคห้า...............................เจริญฌาน
โลกุตตระธรรมขาน.............................................วัฏฏ์พ้น
ตรองหมายสู่นิพพาน............................................จึงมุ่ง ขจัด"กาม"
สำเร็จปฐมฌานด้น...............................................เนิ่นช้ายากเข็ญ

    ๕๙."สัมมาสมาธิ"มนะมั่น...................................นิรหวั่น,กุศลซิเด่น
"โพชฌงค์สมาธิ"ภวเห็น.......................................สุขะกายเพราะจิตสงัด

    ๖๐.ชัด"สัมมาทิฏฐ์ฯ"ชี้.....................................เห็นตรง
โลกุตต์รธรรมเหตุยง...........................................ออกพ้น
วัฏฏทุกข์หมดลง.................................................หวังสู่นิพพาน
สงฆ์สงัดจาก"กาม"ด้น.........................................มุ่งชั้นแรกเผย

    ๖๑.ได้"ฌานปฐม" "ปฏิปทาฯ"...........................ภวหนาซิช้านะเอย
โพชฌงค์สิ"ธัมมวิจะฯ"เชย...................................หิตะช่วยเสาะเฟ้นพระธรรม

    ๖๒.คำ"สังกัปฯคิด"ไซร้....................................ตรึกตรอง พระธรรม
เพียรมุ่ง"วายาฯ"ครอง.........................................ใช่แล้ว
"สัมมาสติ"นึกผอง...............................................จำแม่น
"สัมสมาธิฯ"แผ้ว..................................................จิตตั้งถูกแฉ

    ๖๓. มรรคแปดสิต่างเจาะภวกราน....................ประลุ"ฌานปฐม"ซิแล
จิตมั่น"อวิกปะฯ"นิรแปร.......................................ปะทุ"สุญญ์ตะ"ว่างเฉลย

    ๖๔.เปรยสงฆ์"กาม"สงัดแล้..............................กุศลกรรม เกิดนา
มรรคแปดครันเกิดนำ..........................................ยิ่งพร้อม
เพราะโลกุตต์ฯกุศลทำ........................................เจริญเปี่ยม
ธรรมที่เหลือกอปรน้อม........................................ร่วมด้วยมรรคผอง

    ๖๕.มรรคปัญจะ"ทิฏฐิฯ"คติชอบ.......................ภวนอบซิ"กัปปะฯ"ตรอง
"วายามะฯ"เพียรกะ"สติ"ครอง..............................และ"สมาธิ"จิตสิตรึง

    ๖๖.พึงเจริญโลกุตต์แท้....................................เหตุพา
ออกวัฏฏ์ทุกข์หนา...............................................วิมุติไซร้
สงฆ์สงัด"กาม"ครา..............................................มาสู่ ปฐมฌาน
"อวิกปะฯ"แปรไร้.................................................ว่างแล้"สุญญตา"

    ๖๗."สัมทิฏฐิฯ"เห็นปะเหมาะเจาะยิ่ง..................ประลุจริงและถูกซินา
"โลกุตต์ระฌาน"จะหิตะหนา................................มละวัฏฏะทุกข์ทุรน

    ๖๘.ยลผลัก"กาม"ห่างแล้.................................สงบหทัย
ละทิฏฐิผิดไว......................................................ผ่องแล้ว
ปฐมฌานเลิศไสว................................................เกิดแต่ มิเร็ว
"อวิกปะฯ"ตรึงแกล้ว............................................ว่างชี้"สุญญตา"

    ๖๙.ปัญญามิหลงภวฉลาด................................นิรพลาดพระธรรมคณา
"โพชฌงค์เจาะธัมมวิจะฯ"หนา..............................วตะเฟ้นพระธรรมซิแฉ

    ๗๐.แลธรรมเหลือเพรียกแล้..............................รวมหนา สัมปยุต
กับ"ทิฏฐิสัมมา"....................................................ร่วมพร้อม
อีกสามมรรคเหมือนครา.......................................สัมปยุต "สังกัปป์ฯ"
เพียรมุ่ง"วายาฯ"น้อม............................................"ระลึกได้สติสัมฯ"

(ต่อหน้า ๕/๑๖) อภิธรรมปิฎก :
๑๘.วิภังค์ : มรรควิภังค์

    ๗๑."โพชฌงค์สมาธิ"ฐิติแน่ว............................มนะแกล้วอะรมณ์ซิล้ำ
"ธินทรีย์สมาฯ"ลุธุวะหนำ....................................."พละแกร่งสมาธิ"นา

    ๗๒.ปัญหาแลปุจฉ์ฯพร้อม................................มรรคยล องค์แปด
"ดี,ชั่ว"เป็น"กลาง"ผล...........................................แน่แท้
เป็นเหตุเด่นสัตว์รน..............................................ใจโศก พิไร
หรือไม่เป็นเหตุแล้...............................................สัตว์ไห้ทวี

    ๗๓.มรรคแปดสิเป็นภวกุศล.............................มนะยลกระทำสิ"ดี"
เป็นอัพยาฯก็ประลุมี............................................ขณะพ้นซิบาปและบุญ

    ๗๔.อดุลย์"สังกัปฯ"แล้.....................................คิดหนา ถูกตรง
สัมปยุตสุขเวทนา...............................................กอปรแล้ว
"สังกัปฯคิดชอบ"พา............................................วิจารเด่น มีตรอง
"วิตกตรึก"มิมีแคล้ว.............................................แต่ชี้"วิจาร"มี

    ๗๕."มรรคแปดจะมีภววิบาก"............................วตะมากเจริญทวี
"โลกุตต์ระมรรค"จะประลุชี้..................................ทุขะดับมลานคระไล

    ๗๖.ในโลกียะมรรคแล้....................................."ปัจจัย เกิดวิบาก"
การบ่ม"ศีล"ครองใส...........................................พรั่งพร้อม
"สมาธิแน่ว"หทัย.................................................จึงเกิด ปัญญา
เหตุเกิดวิบากน้อม..............................................รับแล้วผลกรรม

    ๗๗.มรรคแปดสิทิฏฐิ,วสะอยาก.......................จะมุพรากมิยึดถลำ
ไม่มีอะรมณ์ริธุวะนำ...........................................กะอุปาฯซิแน่เฉลย

    ๗๘.เปรยองค์มรรคแปดแท้.............................บัดดล
กิเลสไม่ทำตน....................................................โศกเศร้า
อารมณ์ไป่กิเลสยล............................................มิถูก ครอบงำ
ระดับโลกุตต์ระเหย้า..........................................ไม่ตั้งอุปาทาน

    ๗๙."สังกัปปะฯคิด"ลุภวมี.................................อธิ"ปีติร่วม"สราญ
สังกัปปะฯ"ร่วมกะสุขะ"พาน.................................ตะมิร่วม"อุเบกขะ"แฉ

    ๘๐.แลองค์มรรคแปดแท้.................................มิประหาณ
"พิฆาตจากโสดาฯ"กราน.....................................แน่แล้ว
"หรือสามมรรคบนขาน........................................"สกทามรรคฯ" "อนาคาฯ"
มี"มรรคอรหัตต์ฯ"แผ้ว.........................................ห่างลี้กิเลสหนา

    ๘๑.มรรคแปดเจาะเหตุปจยะกราน...................นิรวาณลุล่วงซิครา
ไร้เหตุจะเกิด,มรณะกล้า......................................รึลุนิพฯก็มีแสดง

    ๘๒.แจงองค์มรรคแปดนี้..................................แจกสอง
"เสขะ"มุ่งศึกษาตรอง..........................................อยู่ชี้
โสดาฯ สกทาฯ"ผอง............................................พายิ่ง "อนาคาฯ"
เจริญมรรคกิเลสลี้...............................................สุดสิ้นหมดผลาญ

    ๘๓. อีกหนึ่ง"อเสขะ"ริเจาะครัน.........................อรหันต์กิเลสมลาน
ศึกษามิต้องเพราะอวสาน.....................................ลิกิเลสมิมีคระไล

    ๘๔.ไกลองค์มรรคแปดแล้................................."อัปปมา- ณะ
แปลไม่มีประมาณหนา..........................................เขตไร้
ธรรมโลกุตต์ระพา................................................เหนือโลก
เลิกว่ายวนเกิดไซร้...............................................ห่างพ้นสงสาร

    ๘๕."มรรคแปดสิผลลุฐิติมั่น"..............................ภวนั้นซิแน่และนาน
"ให้ผลมิแน่"เพราะจะพะพาน.................................เจอะกิเลสจะชั่วทุรน

    ๘๖.ยลองค์มรรคแปดไซร้.................................อารมณ์ มิมี
คราจิตลุธรรมคม.................................................จิตรู้
ตัวมรรคไม่ทราบสม.............................................ตัวเด่น นิพพาน
มรรคแปดรานกิเลสจู้...........................................มุ่งคล้อยนิพพาน

    ๘๗."มรรคแปดอุบัติก็ภวมี"................................และมิชี้อุบัติละลาน
"จักเกิดสิแน่อริยะ"ขาน........................................ลุกระแสพระธรรมคระไล

    ๘๘.ไวองค์มรรคแปดแท้..................................."เหตุมี"
"มีมรรคเป็นอธิบดี"..............................................ใหญ่พริ้ง
สองขานไป่ชัดวจี................................................"เป็นเหตุ, อธิบดี"
เพราะอยู่โลกียะกลิ้ง...........................................ช่วงน้อมมรรคเจริญ