(ต่อหน้า ๒/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๒๓.สงฆ์ลุสาม"ตติยะฌาน".......................ภวชาญกราย
สรรเสริญเจาะภณะฉาย...............................สติเกิดสุข

    ๒๔.คราชุกโสมนัส....................................ชัดโทมนัสแพ้
พลอยดับไปหมดแล้.....................................จึ่งแผ้ว"จตุตถ์ฌานฯ"

    ๒๕."ฌานลุสี่"เจาะนิรทุกข์.........................อนะสุขพาน
มี"อุเบกขะ,สติ"กราน.....................................บริสุทธิ์เผย

    ๒๖.เปรย"รูปสัญญา"คำ.............................มิจำ"รูป"ต่างแล้
ตากระทบวัตถุแท้..........................................ดับถ้วนสัญญา "ปฏิฆะ"

    ๒๗.จิตมิหมายจะเจาะคะนึง........................ระดะตรึงนา
"อากะสายตนะฯ"ฝ่า......................................ประลุเร็วพลัน

    ๒๘.ครันสงฆ์บริกรรม.................................คำ"วิญญาณ"สุดไร้
จึงล่วง"วิญญาฯ"ไซร้......................................สภาพนี้ดำรง

    ๒๙.มุ่ง"อะกิญยตนะฯ"นำ............................บริกรรมคง
สิ่งอะไรก็นิรบ่ง..............................................ผิกระจ้อยเผย

    ๓๐.เปรยถึง"อากิญจัญฯ"............................ครัน"เนวสัญฯ"ยิ่งล้ำ
สภาพ"สัญญา"ย้ำ..........................................ภว"มีหรือ มิมี"

    ๓๑."สุตตะภาชะฯ"อธิบาย...........................เจาะลุกรายชื่อ
ธรรมวินัยสิเฉพาะครือ...................................."ภควา"สอน

    ๓๒.ตอนเพรียกภิกษุใด...............................ความไกลมีต่างแล้
หมายมุ่งละกิเลสแท้.......................................บวชพร้อมภัตขอ

    ๓๓."ปาติโมกข์"สรณะบ่ง............................ธุระสงฆ์พอ
"ศีล","วินัย"ลุคุณะจ่อ......................................มิละเมิดหนา

    ๓๔.สงฆ์พาประมาณตน..............................ยลบริโภคแล้
บำบัดหิวโดยแท้.............................................หมั่นย้ำเพียรเสมอ

    ๓๕."โพธิปักขิยะฯ"พระธรรม........................ประลุล้ำเปรอ
หมายมุ"โพธิ"รุจิเจอ........................................เจาะวิปัสส์นา

    ๓๖.คราสามสิบเจ็ดหมวด............................ยวดธรรมเลิศแก่นแท้
"สติปัฏฯ,สัมมัปฯ"แล้......................................."อิทธิ์ฯ"พร้อม,"อินทรีย์"

    ๓๗."มรรคสิแปด"เจาะ"พละ"โรจน์................คติ"โพชฯ"ชี้
พึงกระทำพิระทวี............................................บริบูรณ์แฉ

    ๓๘.แลคำ"ปัญญา"กราย..............................อุบายในกิจล้วน
การเลือกหาธรรมถ้วน.....................................ถูกต้อง"สัมมา- ทิฏฐิ"

    ๓๙.ภิกษุมีสติระลึก......................................เจาะจะตรึกพา
"สัมปชัญญะ"ลุคณา........................................อิริยาบท

    ๔๐.สงฆ์จดสตินำ.........................................จำดีมิเลื่อนคล้อย
"สติใหญ่,พละ"ช้อย..........................................ร่วมพร้อม"สัมมา- สติ"

    ๔๑.สัมปชัญญะทวิดี.....................................อติมีนา
ปัญญะเลิศวิจยะหนา........................................ภวเฟ้นธรรม

    ๔๒.ปัญญานำฉลาด......................................คาดกิเลสตัดพ้น
ธรรมละเอียดทราบมากล้น................................แจ่มแจ้งมีพลัง

    ๔๓.ปัญญะคือรุจิสว่าง...................................ลุกระจ่างจัง
"สัมมะทิฏฐิ"จะประดัง.......................................เพราะลุ"สัมป์ชัญฯ"

    ๔๔.ครันสติคงกรรมฐาน................................พานสติมั่นตั้ง
ปลายจมูก,ริมปากยั้ง........................................นี่แล้สติสรรค์

    ๔๕."โลก"สิหมายวจนะขาน............................"อุปะทานขันธ์"
ด้วยริ"ฉันทะ"ประลุครัน.....................................ภวรากฐาน

(ต่อหน้า ๓/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๔๖.อุปาทานขันธ์แจง.............................แสดงเหตุแบ่งห้า
มี"รูปฯ,เวทนูฯ"กล้า.....................................ระลึกล้ำ"สัญญูฯ"

    ๔๗."สังขะรูฯ"จะเจาะและมุ่ง....................ภวปรุงอยู่
"วิญญาณูฯ"เสาะธุวะรู้................................และจะยึดตน

    ๔๘.ยลคำ"ละอภิชญา"............................ลิหนา"กำหนัด"ล้น
จิตปราศกำหนัดด้น....................................หมดสิ้นสะอาดแฉ

    ๔๙.ความประทุษลุภวโกรธ......................ตริพิโรธแน่
ถ้าพินาศและมละแล้...................................ชระจิตเผย

    ๕๐.เปรยคำ"ถีนะ"ใด...............................ใจถอยงานท้อแท้
คำ"มิทธะ"หงอยแล้.....................................ง่วงท้นซึมเหงา

    ๕๑."ถีนะมิทธะ"ปะทุพิฆาต.......................มละยาตรเฉา
ผู้ปลาตสิทวิเนา...........................................อนะทั้งสอง

    ๕๒.ตรอง"อาโลกสัญญา".........................จำหนาความผ่องแท้
จำสว่างสะอาดแล้........................................จิตสร้างภายใน

    ๕๓.สงฆ์ละฟุ้งมนะเจาะพลุ่ง......................ภวยุ่งใจ
ทำลิดับและภิทะไป......................................ภณะปล่อยวาง

    ๕๔.พลางสงฆ์สละชัด..............................."อุทธัจฯ"มิซ่านฟุ้ง
อุทธัจฯมิมีคลุ้ง.............................................สงบแล้มิหวน

    ๕๕.คำเจาะว่าลุ"วิจิกิจฯ"เพราะสงฆ์............ภวคิดรวน
คิดเหมาะเอกะประลุล้วน...............................นิรสงสัย

    ๕๖.ไว"วิจิกิจฉา".......................................สงบหนายิ่งล้น
สลัดเสร็จเรียกพ้น........................................มุ่งข้ามเคลือบแคลง

    ๕๗.ห้า"นิวรณ์"เจาะภิทะไซร้......................ก็ละได้แจง
จิตมิเศร้าปะพละแต่ง....................................อธิปัญญา

    ๕๘.คราคำสงัดจาก"กาม"..........................ความ"ฉันทะ"แน่แล้ว
"สังกัปราคะฯ"แจ้ว........................................เริ่มต้น"อยาก"หนา

    ๕๙.คำ"สงัดผละอกุศล".............................ประลุผลกล้า
ห่างเลาะ"กาม"และวิจิฯล้า.............................มิตริ"สังกัป์ฯ"

    ๖๐.ตรับคำ"วิตก"ตรึก................................ความคิดนึกต่างแล้
จิตแน่วอารมณ์แท้.........................................จิตพร้อม"สัมมา- สังกัปปะ"

    ๖๑.คำ"วิจาร"จะพิเคราะห์หมาย.................ประลุกรายพา
เพ่งอะรมณ์เหมาะมนะหนา............................จิระสืบสาน

    ๖๒.สงฆ์พานถึง"วิตก"...............................ปก"วิจาร"ร่วมแท้
เรียกว่ามีสองแล้...........................................คิดถ้วนพัฒนา

    ๖๓.มี"วิเวก"เพราะประลุนำ........................พหุธรรมกล้า
"ตรึก,วิจาร,ปิติ"เจาะหนา..............................."สุขะ,เอกัคฯ"

    ๖๔."ปีติ"จักคือใด.....................................อิ่มใจ,ปราโมทย์แล้
คำ"สุข"สำราญแท้........................................ยิ่งด้วย"เจโต- สัมผัส"

    ๖๕."สุข"อุบัติปะ"ปิติ"พร้อม........................มนะน้อมโข
เรียกลุมีเกาะทวิโร่........................................เจาะระคนเผย

    ๖๖.เปรยคำ"ปฐม"นับ................................ลำดับแรกอยู่แล้
สงฆ์จุ่งถึงฌานแท้........................................."หนึ่ง"น้อมสงบใจ

    ๖๗."ฌาน"เจาะ"ปีติ,สุขะ"ปรก.....................ลุ"วิตก"ไว
มี"วิจารจะวิเคราะห์ฯ"ไข................................ภว"เอกัคฯ"

    ๖๘.ปักคำ"บรรลุ"หมาย..............................กรายปฐมฌานถูกต้อง
คำ"อยู่"คือสืบซ้อง.........................................พรักพร้อมดำรง

(ต่อหน้า ๔/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๖๙.คำ"วิตก"ตริริ"วิจาร"..........................มุมลานบ่ง
ดับระงับภิทะเจาะจง...................................นิรสภาพแฉ

    ๗๐.แลคำ"ภายในตน".............................ยลเฉพาะตนเท่านั้น
"ผ่องใส","ศรัทธาดั้น...................................เชื่อน้อมยืนนาน

    ๗๑.ภาวะ"เอกะมนะหนึ่ง".........................ฐิติพึงพาน
จิตสมาธิธุวะฉาน........................................ประลุ"สัมสมาธิ์ฯ"

    ๗๒.คราคำ"เกิดจากสมาธิ์".......................พา"ปีติ,ผ่อง"น้อม
มีสุขในสมาธิ์พร้อม......................................เรียกแล้เกิดผอง จากสมาธิ์

    ๗๓.คำวะ"ฌานทุติยะ"นับ.........................ลุระดับสอง
"ปีติ,สุข"หทยะครอง....................................ภว"หนึ่ง"ถึง

    ๗๔."ปีติ"พึงระงับ......................................หมายดับลงแน่แล้ว
"อุเบกขา,กลาง"แผ้ว.....................................จิตแล้วางเฉย

    ๗๕.คำวะ"สัมมะสติ"ทำ..............................ภว"จำ"เอย
"สัมปชัญญ์ฯ"มิมทะเผย................................เหมาะเจาะเฟ้นธรรม

    ๗๖.คำ"ฌานตติยะ"นับ..............................ลำดับสามยิ่งแล้
มีสติ,สัมปชัญฯแท้........................................ร่วมด้วย"อุเบกขา"

    ๗๗."เอกะคัคฯ,หทยะหนึ่ง".........................สุขะตรึงกล้า
บรรลุได้"ตติยะฯ"หนา...................................ลุจะแจ้งเผย

    ๗๘.เกย"มิทุกข์มิสุข".................................ใจรุกสราญไม่แล้
ใจไม่สราญมิแท้...........................................ไม่ทั้งสองเลย

    ๗๙.จิตปะวัตถุลุอะรมณ์............................ภวสมเอย
รู้ซิ"เฉย"รึสุขะเกย........................................ทุขะเกิดไข

    ๘๐.ใดสติบริสุทธิ์.....................................เพราะรุดอุเบกฯแล้
คือจิตวางกลางแท้.......................................เพ่งน้อมกลางเฉย

    ๘๑.คำวะสี่"จตุตะฯ"พาน...........................จะตริฌานเอ่ย
มี"อุเบกฯ","สติ"เฉย......................................ภว"เอคัคฯ"

    ๘๒.จักถึง"รูปสัญญา"...............................ภาวะ"จำ"ยิ่งแล้
สงฆ์สู่"รูปาฯ"แท้...........................................อยู่น้อมสุขเอย "รูปภูมิ"

    ๘๓.สัญญะจำ"ปฏิฆะ"อา-..........................ยต์นะกล้าเอ่ย
เกิด ณ "กามวจระ"เผย.................................ธุระรูป,เสียง

    ๘๔.เพียงดับ"ปฏิฆะสัญฯ"..........................ครันสงบเหือดแห้ง
มิกำหนดใจหมายแจ้ง...................................ดับแท้"ความจำ"

    ๘๕.ธรรมชาติสินิรไซร้...............................เจอะอะไรพร่ำ
เรียกอะกาศเพราะจะเจาะคลำ.......................อนะทำแฉ

    ๘๖.แลสงฆ์ทำจิตคง..................................ตรงอากาศแน่แท้
อากาศมิสุดแล้..............................................สู่ห้วง"อากา- สานัญฯ"

    ๘๗."อากะจายตนะฯ"ภพ.............................ภวจบครา
สงฆ์จะอยู่ศยนะหนา......................................เพราะลุแจ้งเผย

    ๘๘.เชยสงฆ์ทำจิตตรง................................คงวิญญาณมุ่งหน้า
อากาศไกลแลกล้า.........................................ไม่สิ้นสุดหนา วิญญาณ

    ๘๙.สงฆ์ลุ"วิญยตนะฯ"แท้............................สุขะแน่จ้า
"พรหมอรูป"เจาะวิเคราะห์หนา.........................อนะเที่ยงไข

    ๙๐.สงฆ์ไวคิดวิญญาณ...............................มิพานใดแน่แท้
"เพียงนิดมิมี"แล้..............................................จึ่งน้อม"จัญญา- อากิญฯ"

    ๙๑.สงฆ์เจริญเจาะตบะพาน.........................ประลุฌานกล้า
"สัญญะมีรึนิระ"หนา........................................ภณฯ"เนว์สัญฯ"

(ต่อหน้า ๕/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๙๒.ครันถึง"อภิธรรมภาฯ"......................แจงหนามีฌานสี่แล้
"ฌานเริ่มปฐม"แท้.....................................ภพน้อมรูปพรหม

    ๙๓.มี"วิตก"และตริ"วิจาร........................"ปิติ"ชาญชม
"สุข"อะรมณ์สิประลุสม..............................มนะหนึ่งเดียว

    ๙๔.สงฆ์เปรียวเจริญมรรคตรอง.............ลุฌานสองเยี่ยมแล้ว
"วิตก,วิจาร"แคล้ว......................................ดับสิ้นเหลือสาม

    ๙๕."ปีติใจและสุขะ"พึง...........................มนะหนึ่งตาม
"เอคะตาฯ"เจาะภวผลาม............................ริสมาธิ์คง

    ๙๖.สงฆ์ตรงเจริญฌานแล......................แฉธรรมโลกุตแท้
นำออกวัฏฏทุกข์แล้...................................จุ่งน้อมฌานสาม

    ๙๗."ปีติ"ดับเจาะ"สุขะ"เหลือ...................ภวเครือลาม
"เอคะตาฯ"หทยะตาม.................................มนะหนึ่งแฉ

    ๙๘.แลสงฆ์ลุ"จตุต์ถะฌาน".....................กรานทุกข์,สุขตัดได้
"อุเบกขา"เหลือไซร้....................................หนึ่งพร้อมใจตรึง "เอกัคฯ"

    ๙๙."ปัญจฌาน"จะเคาะสิหนา..................ภวห้าดึง
"กาม"สงบเจาะประลุถึง..............................ก็ปฐมฌาน

    ๑๐๐.พานมีองค์ฌานครบ........................พบ"วิจาร"แน่ห้า
"วิตก","ปีติ"กล้า..........................................สุขพร้อมเกิดหนา

    ๑๐๑.สงฆ์ลุ"ฌานทุติยะฯ"ปรก.................ละ"วิตก"กล้า
สี่จะเหลือ"ปิติ,สุขา"....................................กะ"วิจารตรอง"

    ๑๐๒.ครอง"เอกัคคตา"............................จิตหนาเป็นหนึ่งแล้
คงมั่นอารมณ์แท้........................................จ่อน้อมใดแซง

    ๑๐๓.สงฆ์ลุ"ฌานตติยะ"ปก.....................ละ"วิตก"แจง
ตัด"วิจาร"เหมาะ"ปิติ"แกร่ง..........................สุขะ,เอกัคฯ"

    ๑๐๔.สงฆ์จัก"ปีติ"คลาย...........................กราย"จตุต์ถะ"สี่น้อม
เหลือ"สุข,เอกัคฯ"พร้อม...............................หนึ่งน้อมจิตเดียว

    ๑๐๕."ฌาน ณ ปัญจมะ"เพราะสงฆ์............ภวบ่งเชียว
ทุกข์และสุขจะมละเปรียว............................ประลุเหลือสอง

    ๑๐๖.ครององค์"อุเบกขา".........................เอกัคค์ตา"หนึ่งจ้า
จึงหยั่งลงฌานห้า........................................นับแล้รูปฌาน รูปมี

    ๑๐๗.สงฆ์เจริญลุกิจะมรรค......................ธุระจักพาน
สู่"อรูปวจระฯ"ฉาน.......................................ประลุ"อากิญฯ"

    ๑๐๘.จินต์มิมีใดเลย.................................เผยภาวะว่างแท้
อรูปพรหมถึงแท้..........................................เที่ยงไร้มีแฉ

    ๑๐๙.สงฆ์ลุ"ฌานจตุตะฯ"เอื้อ....................สหะฯเกื้อแล
"เนวสัญยตนะฯ"แน่......................................นิรทุกข์,สุข

    ๑๑๐.ฌานเกิดชุกองค์สอง........................ครองอุเบกขายิ่งแล้ว
"เอกัคค์ตา"เดียวแผ้ว....................................เกิดขึ้นสงบเผย

    ๑๑๑.ฌานกุศลเจาะจตุนำ.........................ภวธรรมเอ่ย
"ฌานปฐม"เกาะกิจะเปรย..............................ดุจะเหมือนกัน

    ๑๑๒.ครัน"ทุติยฌาน"ตัด...........................ชัด"วิจาร"ย่อมทิ้ง
"วิตก,ตรึก"ละกลิ้ง.........................................อยู่พริ้งเพียงสาม เหมือนกัน

    ๑๑๓.สงฆ์ลุ"ฌานตติยะ"ฉาย......................ปิติคลายตาม
สุขและ"เอคตะฯ"เจาะผลาม...........................ภวจิตเดียว

    ๑๑๔.ฌานเชียว"จตุตถะ.............................ปะองค์สองดุจแท้
ทุกข์,สุขละหมดแล้........................................อยู่ด้วยอุเบกขา, เอกัคฯ