(ต่อหน้า ๒/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๒๓.สงฆ์ลุสาม"ตติยะฌาน".......................ภวชาญกราย
สรรเสริญเจาะภณะฉาย...............................สติเกิดสุข

    ๒๔.คราชุกโสมนัส....................................ชัดโทมนัสแพ้
พลอยดับไปหมดแล้.....................................จึ่งแผ้ว"จตุตถ์ฌานฯ"

    ๒๕."ฌานลุสี่"เจาะนิรทุกข์.........................อนะสุขพาน
มี"อุเบกขะ,สติ"กราน.....................................บริสุทธิ์เผย

    ๒๖.เปรย"รูปสัญญา"คำ.............................มิจำ"รูป"ต่างแล้
ตากระทบวัตถุแท้..........................................ดับถ้วนสัญญา "ปฏิฆะ"

    ๒๗.จิตมิหมายจะเจาะคะนึง........................ระดะตรึงนา
"อากะสายตนะฯ"ฝ่า......................................ประลุเร็วพลัน

    ๒๘.ครันสงฆ์บริกรรม.................................คำ"วิญญาณ"สุดไร้
จึงล่วง"วิญญาฯ"ไซร้......................................สภาพนี้ดำรง

    ๒๙.มุ่ง"อะกิญยตนะฯ"นำ............................บริกรรมคง
สิ่งอะไรก็นิรบ่ง..............................................ผิกระจ้อยเผย

    ๓๐.เปรยถึง"อากิญจัญฯ"............................ครัน"เนวสัญฯ"ยิ่งล้ำ
สภาพ"สัญญา"ย้ำ..........................................ภว"มีหรือ มิมี"

    ๓๑."สุตตะภาชะฯ"อธิบาย...........................เจาะลุกรายชื่อ
ธรรมวินัยสิเฉพาะครือ...................................."ภควา"สอน

    ๓๒.ตอนเพรียกภิกษุใด...............................ความไกลมีต่างแล้
หมายมุ่งละกิเลสแท้.......................................บวชพร้อมภัตขอ

    ๓๓."ปาติโมกข์"สรณะบ่ง............................ธุระสงฆ์พอ
"ศีล","วินัย"ลุคุณะจ่อ......................................มิละเมิดหนา

    ๓๔.สงฆ์พาประมาณตน..............................ยลบริโภคแล้
บำบัดหิวโดยแท้.............................................หมั่นย้ำเพียรเสมอ

    ๓๕."โพธิปักขิยะฯ"พระธรรม........................ประลุล้ำเปรอ
หมายมุ"โพธิ"รุจิเจอ........................................เจาะวิปัสส์นา

    ๓๖.คราสามสิบเจ็ดหมวด............................ยวดธรรมเลิศแก่นแท้
"สติปัฏฯ,สัมมัปฯ"แล้......................................."อิทธิ์ฯ"พร้อม,"อินทรีย์"

    ๓๗."มรรคสิแปด"เจาะ"พละ"โรจน์................คติ"โพชฯ"ชี้
พึงกระทำพิระทวี............................................บริบูรณ์แฉ

    ๓๘.แลคำ"ปัญญา"กราย..............................อุบายในกิจล้วน
การเลือกหาธรรมถ้วน.....................................ถูกต้อง"สัมมา- ทิฏฐิ"

    ๓๙.ภิกษุมีสติระลึก......................................เจาะจะตรึกพา
"สัมปชัญญะ"ลุคณา........................................อิริยาบท

    ๔๐.สงฆ์จดสตินำ.........................................จำดีมิเลื่อนคล้อย
"สติใหญ่,พละ"ช้อย..........................................ร่วมพร้อม"สัมมา- สติ"

    ๔๑.สัมปชัญญะทวิดี.....................................อติมีนา
ปัญญะเลิศวิจยะหนา........................................ภวเฟ้นธรรม

    ๔๒.ปัญญานำฉลาด......................................คาดกิเลสตัดพ้น
ธรรมละเอียดทราบมากล้น................................แจ่มแจ้งมีพลัง

    ๔๓.ปัญญะคือรุจิสว่าง...................................ลุกระจ่างจัง
"สัมมะทิฏฐิ"จะประดัง.......................................เพราะลุ"สัมป์ชัญฯ"

    ๔๔.ครันสติคงกรรมฐาน................................พานสติมั่นตั้ง
ปลายจมูก,ริมปากยั้ง........................................นี่แล้สติสรรค์

    ๔๕."โลก"สิหมายวจนะขาน............................"อุปะทานขันธ์"
ด้วยริ"ฉันทะ"ประลุครัน.....................................ภวรากฐาน

(ต่อหน้า ๓/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๔๖.อุปาทานขันธ์แจง.............................แสดงเหตุแบ่งห้า
มี"รูปฯ,เวทนูฯ"กล้า.....................................ระลึกล้ำ"สัญญูฯ"

    ๔๗."สังขะรูฯ"จะเจาะและมุ่ง....................ภวปรุงอยู่
"วิญญาณูฯ"เสาะธุวะรู้................................และจะยึดตน

    ๔๘.ยลคำ"ละอภิชญา"............................ลิหนา"กำหนัด"ล้น
จิตปราศกำหนัดด้น....................................หมดสิ้นสะอาดแฉ

    ๔๙.ความประทุษลุภวโกรธ......................ตริพิโรธแน่
ถ้าพินาศและมละแล้...................................ชระจิตเผย

    ๕๐.เปรยคำ"ถีนะ"ใด...............................ใจถอยงานท้อแท้
คำ"มิทธะ"หงอยแล้.....................................ง่วงท้นซึมเหงา

    ๕๑."ถีนะมิทธะ"ปะทุพิฆาต.......................มละยาตรเฉา
ผู้ปลาตสิทวิเนา...........................................อนะทั้งสอง

    ๕๒.ตรอง"อาโลกสัญญา".........................จำหนาความผ่องแท้
จำสว่างสะอาดแล้........................................จิตสร้างภายใน

    ๕๓.สงฆ์ละฟุ้งมนะเจาะพลุ่ง......................ภวยุ่งใจ
ทำลิดับและภิทะไป......................................ภณะปล่อยวาง

    ๕๔.พลางสงฆ์สละชัด..............................."อุทธัจฯ"มิซ่านฟุ้ง
อุทธัจฯมิมีคลุ้ง.............................................สงบแล้มิหวน

    ๕๕.คำเจาะว่าลุ"วิจิกิจฯ"เพราะสงฆ์............ภวคิดรวน
คิดเหมาะเอกะประลุล้วน...............................นิรสงสัย

    ๕๖.ไว"วิจิกิจฉา".......................................สงบหนายิ่งล้น
สลัดเสร็จเรียกพ้น........................................มุ่งข้ามเคลือบแคลง

    ๕๗.ห้า"นิวรณ์"เจาะภิทะไซร้......................ก็ละได้แจง
จิตมิเศร้าปะพละแต่ง....................................อธิปัญญา

    ๕๘.คราคำสงัดจาก"กาม"..........................ความ"ฉันทะ"แน่แล้ว
"สังกัปราคะฯ"แจ้ว........................................เริ่มต้น"อยาก"หนา

    ๕๙.คำ"สงัดผละอกุศล".............................ประลุผลกล้า
ห่างเลาะ"กาม"และวิจิฯล้า.............................มิตริ"สังกัป์ฯ"

    ๖๐.ตรับคำ"วิตก"ตรึก................................ความคิดนึกต่างแล้
จิตแน่วอารมณ์แท้.........................................จิตพร้อม"สัมมา- สังกัปปะ"

    ๖๑.คำ"วิจาร"จะพิเคราะห์หมาย.................ประลุกรายพา
เพ่งอะรมณ์เหมาะมนะหนา............................จิระสืบสาน

    ๖๒.สงฆ์พานถึง"วิตก"...............................ปก"วิจาร"ร่วมแท้
เรียกว่ามีสองแล้...........................................คิดถ้วนพัฒนา

    ๖๓.มี"วิเวก"เพราะประลุนำ........................พหุธรรมกล้า
"ตรึก,วิจาร,ปิติ"เจาะหนา..............................."สุขะ,เอกัคฯ"

    ๖๔."ปีติ"จักคือใด.....................................อิ่มใจ,ปราโมทย์แล้
คำ"สุข"สำราญแท้........................................ยิ่งด้วย"เจโต- สัมผัส"

    ๖๕."สุข"อุบัติปะ"ปิติ"พร้อม........................มนะน้อมโข
เรียกลุมีเกาะทวิโร่........................................เจาะระคนเผย

    ๖๖.เปรยคำ"ปฐม"นับ................................ลำดับแรกอยู่แล้
สงฆ์จุ่งถึงฌานแท้........................................."หนึ่ง"น้อมสงบใจ

    ๖๗."ฌาน"เจาะ"ปีติ,สุขะ"ปรก.....................ลุ"วิตก"ไว
มี"วิจารจะวิเคราะห์ฯ"ไข................................ภว"เอกัคฯ"

    ๖๘.ปักคำ"บรรลุ"หมาย..............................กรายปฐมฌานถูกต้อง
คำ"อยู่"คือสืบซ้อง.........................................พรักพร้อมดำรง

(ต่อหน้า ๔/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๖๙.คำ"วิตก"ตริริ"วิจาร"..........................มุมลานบ่ง
ดับระงับภิทะเจาะจง...................................นิรสภาพแฉ

    ๗๐.แลคำ"ภายในตน".............................ยลเฉพาะตนเท่านั้น
"ผ่องใส","ศรัทธาดั้น...................................เชื่อน้อมยืนนาน

    ๗๑.ภาวะ"เอกะมนะหนึ่ง".........................ฐิติพึงพาน
จิตสมาธิธุวะฉาน........................................ประลุ"สัมสมาธิ์ฯ"

    ๗๒.คราคำ"เกิดจากสมาธิ์".......................พา"ปีติ,ผ่อง"น้อม
มีสุขในสมาธิ์พร้อม......................................เรียกแล้เกิดผอง จากสมาธิ์

    ๗๓.คำวะ"ฌานทุติยะ"นับ.........................ลุระดับสอง
"ปีติ,สุข"หทยะครอง....................................ภว"หนึ่ง"ถึง

    ๗๔."ปีติ"พึงระงับ......................................หมายดับลงแน่แล้ว
"อุเบกขา,กลาง"แผ้ว.....................................จิตแล้วางเฉย

    ๗๕.คำวะ"สัมมะสติ"ทำ..............................ภว"จำ"เอย
"สัมปชัญญ์ฯ"มิมทะเผย................................เหมาะเจาะเฟ้นธรรม

    ๗๖.คำ"ฌานตติยะ"นับ..............................ลำดับสามยิ่งแล้
มีสติ,สัมปชัญฯแท้........................................ร่วมด้วย"อุเบกขา"

    ๗๗."เอกะคัคฯ,หทยะหนึ่ง".........................สุขะตรึงกล้า
บรรลุได้"ตติยะฯ"หนา...................................ลุจะแจ้งเผย

    ๗๘.เกย"มิทุกข์มิสุข".................................ใจรุกสราญไม่แล้
ใจไม่สราญมิแท้...........................................ไม่ทั้งสองเลย

    ๗๙.จิตปะวัตถุลุอะรมณ์............................ภวสมเอย
รู้ซิ"เฉย"รึสุขะเกย........................................ทุขะเกิดไข

    ๘๐.ใดสติบริสุทธิ์.....................................เพราะรุดอุเบกฯแล้
คือจิตวางกลางแท้.......................................เพ่งน้อมกลางเฉย

    ๘๑.คำวะสี่"จตุตะฯ"พาน...........................จะตริฌานเอ่ย
มี"อุเบกฯ","สติ"เฉย......................................ภว"เอคัคฯ"

    ๘๒.จักถึง"รูปสัญญา"...............................ภาวะ"จำ"ยิ่งแล้
สงฆ์สู่"รูปาฯ"แท้...........................................อยู่น้อมสุขเอย "รูปภูมิ"

    ๘๓.สัญญะจำ"ปฏิฆะ"อา-..........................ยต์นะกล้าเอ่ย
เกิด ณ "กามวจระ"เผย.................................ธุระรูป,เสียง

    ๘๔.เพียงดับ"ปฏิฆะสัญฯ"..........................ครันสงบเหือดแห้ง
มิกำหนดใจหมายแจ้ง...................................ดับแท้"ความจำ"

    ๘๕.ธรรมชาติสินิรไซร้...............................เจอะอะไรพร่ำ
เรียกอะกาศเพราะจะเจาะคลำ.......................อนะทำแฉ

    ๘๖.แลสงฆ์ทำจิตคง..................................ตรงอากาศแน่แท้
อากาศมิสุดแล้..............................................สู่ห้วง"อากา- สานัญฯ"

    ๘๗."อากะจายตนะฯ"ภพ.............................ภวจบครา
สงฆ์จะอยู่ศยนะหนา......................................เพราะลุแจ้งเผย

    ๘๘.เชยสงฆ์ทำจิตตรง................................คงวิญญาณมุ่งหน้า
อากาศไกลแลกล้า.........................................ไม่สิ้นสุดหนา วิญญาณ

    ๘๙.สงฆ์ลุ"วิญยตนะฯ"แท้............................สุขะแน่จ้า
"พรหมอรูป"เจาะวิเคราะห์หนา.........................อนะเที่ยงไข

    ๙๐.สงฆ์ไวคิดวิญญาณ...............................มิพานใดแน่แท้
"เพียงนิดมิมี"แล้..............................................จึ่งน้อม"จัญญา- อากิญฯ"

    ๙๑.สงฆ์เจริญเจาะตบะพาน.........................ประลุฌานกล้า
"สัญญะมีรึนิระ"หนา........................................ภณฯ"เนว์สัญฯ"

(ต่อหน้า ๕/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๙๒.ครันถึง"อภิธรรมภาฯ"......................แจงหนามีฌานสี่แล้
"ฌานเริ่มปฐม"แท้.....................................ภพน้อมรูปพรหม

    ๙๓.มี"วิตก"และตริ"วิจาร........................"ปิติ"ชาญชม
"สุข"อะรมณ์สิประลุสม..............................มนะหนึ่งเดียว

    ๙๔.สงฆ์เปรียวเจริญมรรคตรอง.............ลุฌานสองเยี่ยมแล้ว
"วิตก,วิจาร"แคล้ว......................................ดับสิ้นเหลือสาม

    ๙๕."ปีติใจและสุขะ"พึง...........................มนะหนึ่งตาม
"เอคะตาฯ"เจาะภวผลาม............................ริสมาธิ์คง

    ๙๖.สงฆ์ตรงเจริญฌานแล......................แฉธรรมโลกุตแท้
นำออกวัฏฏทุกข์แล้...................................จุ่งน้อมฌานสาม

    ๙๗."ปีติ"ดับเจาะ"สุขะ"เหลือ...................ภวเครือลาม
"เอคะตาฯ"หทยะตาม.................................มนะหนึ่งแฉ

    ๙๘.แลสงฆ์ลุ"จตุต์ถะฌาน".....................กรานทุกข์,สุขตัดได้
"อุเบกขา"เหลือไซร้....................................หนึ่งพร้อมใจตรึง "เอกัคฯ"

    ๙๙."ปัญจฌาน"จะเคาะสิหนา..................ภวห้าดึง
"กาม"สงบเจาะประลุถึง..............................ก็ปฐมฌาน

    ๑๐๐.พานมีองค์ฌานครบ........................พบ"วิจาร"แน่ห้า
"วิตก","ปีติ"กล้า..........................................สุขพร้อมเกิดหนา

    ๑๐๑.สงฆ์ลุ"ฌานทุติยะฯ"ปรก.................ละ"วิตก"กล้า
สี่จะเหลือ"ปิติ,สุขา"....................................กะ"วิจารตรอง"

    ๑๐๒.ครอง"เอกัคคตา"............................จิตหนาเป็นหนึ่งแล้
คงมั่นอารมณ์แท้........................................จ่อน้อมใดแซง

    ๑๐๓.สงฆ์ลุ"ฌานตติยะ"ปก.....................ละ"วิตก"แจง
ตัด"วิจาร"เหมาะ"ปิติ"แกร่ง..........................สุขะ,เอกัคฯ"

    ๑๐๔.สงฆ์จัก"ปีติ"คลาย...........................กราย"จตุต์ถะ"สี่น้อม
เหลือ"สุข,เอกัคฯ"พร้อม...............................หนึ่งน้อมจิตเดียว

    ๑๐๕."ฌาน ณ ปัญจมะ"เพราะสงฆ์............ภวบ่งเชียว
ทุกข์และสุขจะมละเปรียว............................ประลุเหลือสอง

    ๑๐๖.ครององค์"อุเบกขา".........................เอกัคค์ตา"หนึ่งจ้า
จึงหยั่งลงฌานห้า........................................นับแล้รูปฌาน รูปมี

    ๑๐๗.สงฆ์เจริญลุกิจะมรรค......................ธุระจักพาน
สู่"อรูปวจระฯ"ฉาน.......................................ประลุ"อากิญฯ"

    ๑๐๘.จินต์มิมีใดเลย.................................เผยภาวะว่างแท้
อรูปพรหมถึงแท้..........................................เที่ยงไร้มีแฉ

    ๑๐๙.สงฆ์ลุ"ฌานจตุตะฯ"เอื้อ....................สหะฯเกื้อแล
"เนวสัญยตนะฯ"แน่......................................นิรทุกข์,สุข

    ๑๑๐.ฌานเกิดชุกองค์สอง........................ครองอุเบกขายิ่งแล้ว
"เอกัคค์ตา"เดียวแผ้ว....................................เกิดขึ้นสงบเผย

    ๑๑๑.ฌานกุศลเจาะจตุนำ.........................ภวธรรมเอ่ย
"ฌานปฐม"เกาะกิจะเปรย..............................ดุจะเหมือนกัน

    ๑๑๒.ครัน"ทุติยฌาน"ตัด...........................ชัด"วิจาร"ย่อมทิ้ง
"วิตก,ตรึก"ละกลิ้ง.........................................อยู่พริ้งเพียงสาม เหมือนกัน

    ๑๑๓.สงฆ์ลุ"ฌานตติยะ"ฉาย......................ปิติคลายตาม
สุขและ"เอคตะฯ"เจาะผลาม...........................ภวจิตเดียว

    ๑๑๔.ฌานเชียว"จตุตถะ.............................ปะองค์สองดุจแท้
ทุกข์,สุขละหมดแล้........................................อยู่ด้วยอุเบกขา, เอกัคฯ

(ต่อหน้า ๖/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๑๑๕.ฌานสิปัญจะภวชู...........................เจาะ ณ รูปาฯ
แจงเจาะเอกะมละหนา................................ตะละหนึ่งองค์

    ๑๑๖.ตรงปฐมฌานเดิน...........................เจริญธรรมโลกุตต์แท้
ออกวัฏฏทุกข์แล้........................................มุ่งหน้านิพพาน

    ๑๑๗.องค์สิห้าเจาะริ"วิตก".......................ภวปกผ่าน
รวม"วิจาร,ปิติ"สราญ..................................."สุขะ,เอกัคฯ"

    ๑๑๘.ปัก"ทุติยฌาน"................................ชาญสงบ"กาม"แน่แล้ว
จึงตัด"วิตก"แคล้ว.......................................สี่พริ้งคงเหลือ

    ๑๑๙.คราลุ"ฌานตติยะ"ปรก....................ละ"วิตก"เกื้อ
ตัด"วิจาร"ละอนะเชื้อ..................................เหมาะเจาะเหลือสาม

    ๑๒๐.ยามถึง"จตุตถ์ฌาน"........................พาน"ปีติ"คลายหมดแล้
เหลือ แค่มี"สุข"แท้......................................"หนึ่งพร้อมจิตเดียว เอกัคฯ"

    ๑๒๑.บรรลุ"ปัญจมะ"เจาะรุก..................... มละทุกข์เจียว
พร้อมละทิ้ง"สุขะ"ประเปรียว.........................ฐิติองค์สอง

    ๑๒๒.สงฆ์ตรองมรรคจุดหมาย..................กรายรูปภพแน่แล้ว
มีจิต"อวิกเขฯ"แผ้ว.......................................มั่นแท้สามหนา

    ๑๒๓."ฌานปฐม"ประลุปะบ่ง.....................ภวองค์ห้า
มี"วิตกตริ,วิเคราะห์กล้า...............................เจาะวิจาร"เผย

    ๑๒๔.เปรย"ปีติ,เปรมใจ"...........................หทัยมี"สุข"ยิ่งแล้
"เอกัคคตา"แท้............................................จิตน้อมเดียวแฉ

    ๑๒๕.สงฆ์ลุ"ฌานทุติยะ"ไซร้....................ฐิติใจแล
ทิ้ง"วิตก"ตรินิรแน่........................................"ละวิจาร"ผอง

    ๑๒๖.สงฆ์ตรอง"ณานตติยะ"....................ละ"ปีติ"หมดแล้
"ฌานสี่จตุต์ถะ"แท้......................................"สุข"ทิ้งเชียวหนา

    ๑๒๗.ฌานสิปัญจมะวรงค์........................ทวิองค์พา
มี"อุเบกฯ,เอกะเจาะทกล้า"..........................มนะ"เอกัคฯ"

    ๑๒๘.สงฆ์จักเจริญ"อรูปาฯ".....................พรหมนามีรูปไร้
ถึงอรูปภพไซร้...........................................ล่วงแล้"อากิญ- จัญญาฯ"

    ๑๒๙.ฌานลุสี่ก็สหะฯร่วม........................ประลุสรวมสิ้น
"เนวสัญยตะฯ"ผลิน....................................นิรทุกข์,สุข

    ๑๓๐.สงฆ์ชุก"อวิกเขปะ"........................พะพานใจมั่นตั้ง
"อุเบกขา"เกิดยั้ง.......................................หนึ่งพร้อมใจเดียว "เอกัคฯ"

    ๑๓๑.สงฆ์เจริญอธิกุศล.........................ภวพ้นเปรียว
เหนือสิโลกหทยะเชี่ยว..............................ประลุมรรคเผย

    ๑๓๒.แจงเปรย"จตุตถะ"........................ปะฌานโลกุตแล้
ออกวัฏฏทุกข์แท้......................................สงัดลี้"กาม"พราง

    ๑๓๓."ฌานปฐม"ธุวหทัย........................มนะไซร้ว่าง
ฌานสิสุญญตะเจาะผลาม.........................ภวห้าองค์

    ๑๓๔.คง"วิตก,วิจาร"..............................พาน"ปีติ"ยิ่งแล้
"เอกัคคตา"แท้.........................................."สุข"พร้อมเลยหนา

    ๑๓๕.บรรลุ"ฌานทุติยะ"บ่ง....................ทวิองค์พร่า
คือ"วิบาก,ตริ"มละกล้า..............................และ"วิจาร"ไกล

    ๑๓๖.ไข"ฌานตติยะ"............................ละ"ปีติ"ห่างแท้
"ฌานสี่จตุต์ถะ"แล้...................................."สุข"สิ้นหมดผลาญ

    ๑๓๗.บรรลุ"ปัญจมะ"เจาะบ่ง..................ทวิองค์ฌาน
มี"อุเบกฯ"ลุภวกราน..................................และปะ "เอกัคฯ"

(ต่อหน้า ๗/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๑๓๘.สงฆ์จักเจริญ"รูปา-..........................กิริยา"จิตแล้ว
คือจิตอรหันต์แผ้ว.......................................อยู่เหย้ากระทำ "สมาบัติ"

    ๑๓๙.ฌานเจริญก็กิริยา...........................นิรหนาพร่ำ
ว่ากุศลหรือลุหินะนำ...................................มิวิบากครอง

    ๑๔๐.ตรองเป็นธรรมสุขครัน....................ปัจจุบันแน่แท้
สงัดจาก"กาม"แล้........................................ชั่วสิ้นหมดหนา

    ๑๔๑."ฌานปฐม"ก็ประลุบ่ง.......................ภวองค์ห้า
มี"วิตก"ลุปิติ"คว้า........................................กะ"วิจาร,ตรอง"

    ๑๔๒.ครอง"สุข,เอกัคคตา".......................พาใจเป็นหนึ่งแล้ว
ธรรมที่เหลือกอปรแพร้ว..............................ร่วมด้วยฌานแฉ

    ๑๔๓.บรรลุ"ฌานทุติยะ"ครอง..................มละสองแล
ตัด"วิตก"มิริตริแน่......................................."ละวิจาร"หนา

    ๑๔๔.ครา"ฌานสามตติยะ"......................."ละปีติ"ห่างแล้
"ฌานสี่"ละสุขแท้.........................................จึ่งน้อมสองเฉลย

    ๑๔๕.มี"อุเบกขะ"ประลุกลาง.....................ภววางเฉย
ครองสิเอกมนะเอ่ย......................................ระยะหนึ่งเดียว

    ๑๔๖.สงฆ์เปรียวณานกิริยา......................"รูปาฯจรท่องไซร้
ไปหนึ่งถึงปัญจม์ฯได้...................................ห่อนแล้ผลกรรม วิบาก

    ๑๔๗.ฌานปฐมจะเจาะคณา......................ภวห้านำ
มี"วิตก,ลุปิติ"หนำ.........................................กะ"วิจาร,ตรอง"

    ๑๔๘.ปอง"สุข,เอกัคคตา".........................พาจิตเป็นหนึ่งแท้
ธรรมที่เหลือกอปรแล้..................................ร่วมด้วยฌานเผย

    ๑๔๙.บรรลุ"ฌานทุติยะ"ปรก....................."ลิวิตก"เอย
เหลือ"วิจาร,ปิติ"สิเชย..................................."สุขะ,เอกัคฯ"

    ๑๕๐.ปัก"ฌานตติยะ"...............................ละ"วิจาร"มุ่งพ้น
เหลือแค่"ปีติ"ล้น..........................................สุขแท้ใจเดียว

    ๑๕๑."ฌานสิสี่จตุต์ถะ"ชัด........................"ปิติ"ตัดเชียว
เหลือสิเพียงสุขะเฉลียว...............................และปะ"เอกัคฯ"

    ๑๕๒.คราจัก"ปัญจมฌาน".......................กรานละ"สุข"หมดแล้ว
มีส่ององค์ฌานแผ้ว.....................................เพ่งแท้องค์สอง

    ๑๕๓.มี"อุเบกขะประลุกลาง"....................ภววางผ่อง
พึงลุเอกะมนะครอง.....................................ระยะ"เอกัคฯ"

    ๑๕๔.สงฆ์จักเจริญฌาน...........................กราน"อรูปฯ"แน่แล้ว
สักแต่กิริยาแจ้ว..........................................ห่อนไซร้กุศล อกุศล

    ๑๕๕.ผล"วิบาก"ก็อนะมี...........................สุขะคลี่ยล
ด้วยลุ"จัญยตนะฯ"ผล.................................ประลุสุขพลัน

    ๑๕๖.ครันสงฆ์ลุ"จตุตถะ"........................พะพานเกิดร่วมแท้
มีจ่อ"เนวสัญฯ"แล้.......................................ห่อนไร้มิมี ทุกข์,สุข

    ๑๕๗.ฌานสิคงเจาะทวิบ่ง........................กิจะองค์ชี้
วาง"อุเบกขะ"ภวรี่.......................................และเจาะ"เอกัคฯ"

    ๑๕๘.ซัก"ปัญหาปุจฉกะ".........................พะพานฌานสี่แล้
ปฐมเริ่มสงัด"กาม"แท้.................................ชั่วไซร้มิพาน

    ๑๕๙."ฌานปฐม"เจาะประลุรี่....................ภวสี่ชาญ
มี"วิตก"และเจาะ"วิจาร"...............................ปิติเอมใจ

    ๑๖๐.หทัย"สุขควบปีติ"...........................ซิจาก"วิเวก"แล้
จึงสงบกาย,ใจแท้.......................................กิเลสพร้อมดับลง

(ต่อหน้า ๘/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๑๖๑.สงฆ์ลุ"ฌานทุติยะ"ปอง....................ภวผ่องบ่ง
"จิตเจาะหนึ่ง"ลุปะทะตรง.............................ละ"วิตก"เผย

    ๑๖๒.เปรยละ"วิจาร,ตรอง".......................ครอง"ปีติ,สุข"แท้
อันเกิดจากสมาธิ์แล้....................................ประณีตน้อมจิตเผย

    ๑๖๓.สงฆ์ลุ"ฌานตติยะ"วาง....................."ปิติ"จางเอย
มี"อุเบกขะ,สติ"เชย.....................................สุขะนามกาย

    ๑๖๔.กราย"สัมปชัญญะ".........................อริยะกล่าวน้อม
มี"อุเบกขา"พร้อม........................................อยู่ล้นสุขแฉ

    ๑๖๕.สงฆ์ลุ"ฌานจตุต์ถะ"รุก....................นิรทุกข์แล
สุขมิมีเจาะสติแน่.........................................ลุ"อุเบกขา"

    ๑๖๖.ครา"ณานจตุตถะ"...........................ปะกุศลอย่างนี้
เป็น"อัพยาฯ"กลางชี้....................................เกิดได้มีฉาน

    ๑๖๗.สงฆ์ลุ"ฌานตติยะ"ชี้........................นิรมีพาน
ทั้ง"วิตก"และเจาะ"วิจาร"..............................ลุสะอาดใจ

    ๑๖๘.ไว"ฌานจตุตถะ"..............................ปะเป็น"วิบาก"แล้
"เป็นเหตุก็มีแท้"..........................................."ไม่ทั้งมีสอง"

    ๑๖๙.ฌานสิสาม"สหรคต"........................."สุขะ"จดจอง
เว้น"อุเบกขะ"ภวครอง..................................ตติย์ฌานเผย

    ๑๗๐.เปรย"จตุตถ์ฌาน"............................มิประหาณฆ่าได้
โดย"มรรคโสดาฯ"ไซร้..................................ร่วมทั้งมรรคดล สามเหนือ

    ๑๗๑."ฌานสิสี่"ปจยะไร้............................ภิทะได้ยล
ทั้งสิมรรคตติยะบน......................................รึเจาะโสดาฯ

    ๑๗๒.ครา"จตุตถ์ฌาน".............................กรานเหตุ"เกิดแน่แล้ว
ตาย,นิพพานมีแผ้ว.......................................ไม่ทั้งเหตุไหน ก็มี

    ๑๗๓."ฌานมหัคคตะ"เพราะสี่....................ภวชี้ใหญ่
"อัปปมาณะ"อธิไข.......................................ประลุโลกุตฯ

    ๑๗๔.รุด"จตุตถ์ฌาน"...............................เสาะชาญเรียนร่ำแท้
"อเสขะ"บรรลุแล้.........................................ไม่ทั้งสองครัน ก็มี

    ๑๗๕.ฌานสิสามมิภณะคิด........................เจาะปริตฯดั้น
หรือ"มหัคคตะ"ลุพลัน...................................ภวอารมณ์

    ๑๗๖.ปม"จตุตถฌาน"...............................พานผลถูกแน่แล้ว
ผลไม่ถูกมีแคล้ว..........................................ไม่พร้อมจริงผล

    ๑๗๗."ฌานสิสี่ลุอุปบัติ".............................ภวชัดยล
"ไม่อุบัติ"ตะจะลุด้น......................................เจาะซิแน่หนา

    ๑๗๘.ครา"จตุตถ์ฌาน".............................เป็นกาลอดีตแล้
ปัจจุบันมีแท้................................................ภาคหน้ามีแฉ

    ๑๗๙."ฌานสิสี่"มิปะทะ"อา-.......................สวะ"พาแน่
ไป่กิเลซิภวแท้.............................................ณ หทัยหนา

    ๑๘๐.ครา"จตุตถ์ฌาน".............................มิกรานสังโยชน์แท้
"คันถะ,โอฆะ"แล้.........................................ไม่ร้อยรัดเผย

    ๑๘๑."ฌานสิสี่"อนะ"นิวรณ์"......................ซิจะจรเกย
ยึดและมั่นธุวเฉลย.......................................ก็"ปรามาส"

    ๑๘๒.ยาตร"จตุตถ์ฌาน"...........................กรานอารมณ์เลิศได้
มี"อุเบกขา"ไซร้...........................................หนึ่งแล้หทัย "เอกัคค์ตา"

    ๑๘๓.เจตสิก ณ "จตุต์ฌานฯ"....................ภวพานไว
"เวทนาฯ"และธุวะไข....................................ธุระเอกัคฯ

(ต่อหน้า ๙/๒๗) อภิธรรมปิฎก :
๑๙.วิภังค์ : ฌานวิภังค์

    ๑๘๔."จตุตถ์ฌาน"..................................พานวัฏฏทุกข์สืบแล้
เพราะใฝ่"โลกีย์ฯแท้...................................ย้ำซ้ำเวียนวน เกิดตาย

    ๑๘๕."ฌานสิสี่"จะจระชัด........................มละวัฏฯด้น
มรรคลิเกิดอริยะดล....................................ภวโลกุตฯ

    ๑๘๖.รุด"จตุตถฌาน"..............................จิตพานอิง"รูป"แล้
ยังท่อง"รูปาฯ"แปล้.....................................จิตล้วนจรใน "รูปภูมิ"

    ๑๘๗."ฌานสิสี่"จะภวจ้วง.........................กิจะล่วงไกล
ถึง"อรูปะวจะฯ"ไข......................................จระ"เนว์สัญฯ"

    ๑๘๘.ครัน"จตุตถ์ฌาน"...........................กรานรับผลแน่แท้
มิเสื่อมขณะตายแล้....................................สู่ชั้น"รูปพรหม"

    ๑๘๙.ผลมิแน่เพราะปะทะ"กาม"...............ภวลามตรม
ฌานสิเสื่อมจะลุระทม.................................มิลุดังหวัง

    ๑๙๐.ฟังธรรมเหนือ"จตุต์ฌาน"................พาน"กามาฯ"ยิ่งแล้
จิตเด่น"รูปาฯ"แท้........................................มุ่งน้อมมีเหนือ

    ๑๙๑."ฌานสิสี่"จะนิรมี.............................มนะชี้เจือ
จิตเจาะ"รูปะวจะฯ"เชื่อ................................และ"อรูปาฯ

    ๑๙๒.ครา"จตุตถ์ฌาน"............................มิพานทำสัตว์ไห้
ฌานสี่"โทมนัส"ไร้,......................................เพรียบพร้อมวางเฉย "อุเบกขา"

    ๑๙๓.ฌานสิ"รูปะและอรู-..........................ปะจะชูเชย
มรรคและผลหิตะเฉลย................................ลิกิเลสราน

    ๑๙๔.รูปฌานมีจตุแล................................แฉ"ปฐมยามหนึ่ง"พร้อม
"สอง"ผ่าน"สาม"ตามน้อม..............................สี่คล้อยผลหนา

    ๑๙๕.รูปฌานจะริกระชั้น...........................ภวขันธ์ห้า
สิ่งมิเที่ยงเจาะทุขะกล้า.................................นิรตัวตน

    ๑๙๖.สงฆ์ดลจิตยะยง...............................คงสละกิเลสแล้
สังโยชน์ละครบแท้.......................................สู่ห้วงนิพพาน

    ๑๙๗.แม้ละ"อาสวะ"มิหมด..........................ก็จรดผ่าน
"อุปปาติกะ"ทะยาน.......................................นิรวานแฉ

    ๑๙๘.แล"อรูปฌาน"ลี................................."มิมีรูป"สี่ชี้
จะดับ"ปฏิฆะ"ลี้.............................................คิดไซร้"อากา มิสุด"

    ๑๙๙.น้อมหทัยตริ"จตุขันธ์"........................ธุระดั้นหนา
"เวทนา ฯ..เจาะภวกล้า...................................และลุวิญญาณ"
 
    ๒๐๐.สงฆ์พิจารณ์ตรึกธรรม.......................ตรองนำมิเที่ยงแท้
มิใช่"อนัตตา"แล้............................................จิตน้อมนิพพาน

    ๒๐๑.สงฆ์ลิ"อาสวะ"มิสิ้น............................จะผลินผ่าน
"อุปปาติกะ"เจาะกราน..................................."อมต์ธาตุ"สรรค์

    ๒๐๒.ครันสงฆ์ไกล"อากาฯ"........................."วิญญานัญฯ"ล่วงแล้ว
ตรึกว่าวิญญาณแพร้ว.....................................ไม่สิ้นสุดครัน

    ๒๐๓.ไกลซิ"วิญยตนะฯ"ยิน..........................ลุ"อะกิญจัญฯ"
ตรึกอะไรก็นิรผัน............................................ผิวะ"หน่อย"เผย

    ๒๐๔.เปรยลุ"เนวสัญญาฯ"............................"จำ"หนามี,ไม่ชี้"
"หรือไม่มี"ฉะนี้.................................................ทราบไร้เชียวหนา

    ๒๐๕."ฌานอรูป"มิผละกิเลส..........................มระเฉดพา
"อุปปาติกะ"ทกล้า............................................ประลุนิพพาน

    ๒๐๖."อรูปฌาน"คือฐาน................................การละกิเลสพ้น
หาใช่ทางตรงด้น.............................................เยี่ยงแท้มรรคหนา ฯ|ะ

แสงประภัสสร

มจร.มาติกา : พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๕ พระอภิธรรมปิฎกเล่มที่ ๒ [ฉบับมหาจุฬาฯ] วิภังคปกรณ์
https://84000.org/tipitaka/read/m_siri.php?B=35&siri=47&fontsz=0