(ต่อหน้า ๒/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

    ๑๗."กามาวะจิต"สหรจัด............................"โสม์นัส"มนะแกร่งกล้า
สัมป์ยุตกะฌานซิพละล้า..............................ชักจูงภวจิตสอง

    ๑๘.ตรอง"กามาจิตฯ"แปล้.........................ดีใจ สหรคต
วิปปยุตฌานไกล..........................................ไม่พริ้ง
"กุศลจิตสามไว............................................จะปราศ ปัญญา"
พลังจิตมากจึงทิ้ง.........................................ไม่ต้องชักนำ

    ๑๙."กามาวะจิตฯ"สหรคต..........................ร่วมจดรติใจพร่ำ
วิปป์ยุตกะฌานจะอนะหนำ............................ในชนลิพิฆาตเผย

    ๒๐.เปรย"วิปปยุต"ทิ้ง................................ฌานมลาน
หมายว่าคนเขลาซาน....................................จิตล้า
จิตดวงสี่ครองพาน........................................การชัก นำแล
ผลจิตงดฆาตคว้า..........................................เกี่ยวแท้ปาณาฯ

    ๒๑."กามวะจิตฯ"สหรเชย...........................วางเฉยเจาะอุเบกขา
สัมป์ยุตกะฌานซิพละกล้า.............................ชักจูงอนะมีแฉ

    ๒๒.แลเป็นดวงจิตห้า.................................อุเบกขา
มีฌานเลิศปัญญา..........................................เก่งพร้อม
จิตพานว่าง,ปาณาฯ.......................................พรากห่าง
เกิดสุขชีพยืนน้อม.........................................เดือดร้อนมิมี

    ๒๓."กามาวะจิต"สหรหนา...........................ร่วมพาเจาะอุเบกฯชี้
สัมป์ยุตกะฌาน"ลุภวรี่...................................ปัญญาประลุต่ำเผย

    ๒๔.เปรยจิตดวงหกแล้...............................พลังซา
คราเกิดชักจูงหนา.........................................ช่วยจ้อง
ปาณาฯจิตรักพาง..........................................ฆาตห่าง
ชีวิตเกิดสุขซ้อง.............................................คับแค้นไกลหนา

    ๒๕."กามาวะจิตฯ"สหรคต...........................ร่วมจดเจาะอุเบกขา
วิปป์ยุตกะฌานหทยะกล้า..............................ดวงเจ็ดมิฉลาดแฉ

    ๒๖.แลปัญญาเกิดไร้..................................จิตพลัง มากเฮย
มีชักจูงประดัง...............................................เกิดได้
จิตดวงแปดผนวกจัง......................................อุเบกฯ
วิปปยุตฌานไซร้............................................เกิดต้องชักนำ

    ๒๗.การงดละเว้นมิภิทะใคร.........................ไม่ไฃร้ซิละเมิดทำ
"ปาณาติบาต"ปจยะพร่ำ.................................สาเหตุมละหมดเผย

    ๒๘.เปรยปาณาฯเด่นแท้..............................คือใด
"กามวจะจิตฯ"ไว............................................แปดคล้อย
เฉยอุเบกขาใส...............................................วิปป์ยุต กับฌาน
พลังจิตเกิดมาด้อย.........................................จุ่งต้องนำหนา

    ๒๙.จงใจละเว้นกิริยะงด..............................เรียกจดซิก็ปาณาฯ
ธรรมเหลือก็"สัมปะฯ"ปะทะกล้า.......................เจต์นาประลุเรียกขาน

    ๓๐.พาน"ปาณาฯ"สิ่งแท้..............................รวมหนา กามาฯ
จิตก่ออุเบกขา...............................................แน่แล้ว
วิปปยุตฌานซา..............................................มิเกิด ปัญญา
จิตที่แปดเกิดแกล้ว.........................................จึ่งต้องชักนำ

    ๓๑.จิตมั่น"อวิกฯ"ลุภวกล้า..........................."ปัคคาหะฯ"เจาะครองย้ำ
ผู้เว้นสิฆ่าลุธุระหนา........................................"ปาณาติฯ"ก็ศีลแฉ

    ๓๒.แลชนคิดรักษ์น้อม................................ศีลครอง ปาณาฯ
มีจิตกามาฯตรอง............................................แปดแท้
สัมป์ยุตฯ,วิปป์ยุตฯจอง...................................ฌานยิ่ง
มี,ไม่มีฉลาดแล้..............................................ต่างด้วยฌานเผย

    ๓๓."ลักทรัพย์อทินนะฯ"ลิมิเตร่ ..................."กาเมฯ"มิละเมิดเอ่ย
"พูดปดมุสาฯ"มละเฉลย"................................."งดดื่มกะสุราฯ"หนา

    ๓๔.คราศีลอีกสี่นั้น.....................................ความเหมือน ปาณาฯ
มีจิตแปดดวงเยือน.........................................อยู่แล้ว
เบญจ์ศีล,แปดจิตเตือน...................................จิตสี่- สิบดวง
โสมนัส,อุเบกฯแกล้ว.......................................ช่วยน้อมจิตกุศล

(ต่อหน้า ๓/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

    ๓๕.สิกขาสิสอง"วจระกาม".......................จิตลามเจาะกุศลล้น
"ปาณาติปาฯ"หทยะตน................................โสม์นัสเจาะผนวกฌาน

    ๓๖.พบพานธรรมสี่แท้..............................."ฉันทาฯ พอใจ"
จิตหมั่น"วิริยาฯ"...........................................ยิ่งพร้อม
"จิตตาฯ"มั่นคงหนา......................................ตรองคิด "วีมังฯ"
มีแจก"หยาบ,กลาง"น้อม...............................ประณีตไซร้แยกกัน

    ๓๗.การงดสิธรรมมิภิทะหนา.....................ปาณาติฯก็เรียกครัน
ธรรมเหลือก็"สัมปะฯ"ปะทะพลัน....................เรียกเวรมณี

    ๓๘.มีหลายความกล่าวถ้อย........................"ปาณา- ติปาฯ"
กุศลจิต โสมนัสหนา......................................ร่วมน้อม
"สัมปยุตฌาน"พา..........................................จิตยิ่ง "ฉันทา"
เพียร,จิต,วีมังฯพร้อม.....................................สภาพแล้หลากกัน

    ๓๙.มี"หยาบกะกลางและเจาะละเอียด".......จ่อเฉียดเพราะเจาะฌานครัน
จงใจละเว้นมิภิทะพลัน...................................ธรรมเหลือก็ผนวก"เจต์นา"

    ๔๐."ปาณาฯ"อีกแบบแล้.............................เสริมแล "มัคคาฯ"
มี"ผัสสะ"เติมแฉ............................................กระทบได้
ชนมี"อวิกเขฯ"แด..........................................จิตแน่ว
เรียกว่า"ปาณาฯ"ไซร้....................................งดเว้นบาปเผย

    ๔๑.ปาณาฯเจาะ"กามวจรจิต".....................ร่วมชิดรตีใจเอ่ย
สัมป์ยุตกะฌานลุอธิเชย................................ปัญญาลุเจาะเหนี่ยวนำ

    ๔๒.คำ"กามาฯ"จิตแล้................................สหรรวม โสมนัส
วิปปยุตฌานสรวม.........................................เกิดพร้อม
ปัญญาไม่มีกวม.............................................จะเกิด
มีชักนำแลน้อม..............................................สุขไซร้ธรรมดา

    ๔๓."กามาวะจิต"สหรคต ............................คิดจดกะ"อุเบกขา"
"สัมป์ยุตกะฌาน"เจาะประลุหนา.....................มีชวนและแนะให้ทำ

    ๔๔.กามาฯนำร่วมแท้..................................อุเบกขา
"วิปป์ยุตฌาน"หนา.........................................เกิดด้อย
จึงยังขาดปัญญา...........................................ตรองไตร่
การชักจูงมีถ้อย.............................................ไม่ได้เกิดเอง

    ๔๕.เป็นจิตกุศลมุรตินำ...............................มีธรรมจตุสี่เผง
"ฉันทาฯกะ"เพียร,วิริยะฯ"เพ่ง.........................."จิตตาฯกะวิมังสาฯ"

    ๔๖.คราธรรมสามอย่างนี้.............................ระดับทำ ความดี
"หีนะ,ความหยาบ"นำ......................................ไม่พร้อม
"ตรงกลาง,มัชฌิม"จำ......................................มิหย่อน มิตึง
"ประณีต"ทำดีน้อม..........................................เลิศแปล้กุศล

    ๔๗.ปาณาฯละเว้นกิริยะเลิก.........................ฆ่าเพิกปฏิบัติยล
ธรรมเหลือเจาะ"สัมปะฯ"ภวผล........................ด้วยเวรมณี

    ๔๘.มีธรรมเหลือกอปรด้วย..........................เจตนา
มี"ผัสสะ,ปัคคาฯ"............................................ครอบแล้
มี"อวิกเขฯ"หนา..............................................ใจมั่น
เรียกว่าเขางดแท้............................................ฆาตคล้อยปาณาฯ

    ๔๙.ศีลเหลือเหมาะสี่ก็วทะกล้า.....................ปาณาฯดุจะครือหนา
"ห้ามลักอทินฯ"กะธนคว้า................................."กาเมฯ"มิละเมิดเขา

    ๕๐.ธรรมเนาไหนเด่นแล้..............................สิกขา กามาฯ
ธรรมร่วมโสมนัสหนา.......................................ชัดแล้ว
สัมปยุตฌานพา..............................................เห็นรูป อารมณ์
"อวิกเขปะ"แกล้ว............................................เกิดขึ้นจิตตรง

    ๕๑.สิกขาเจาะธรรม"วจรกามฯ"...................ร่วมตามรติใจบ่ง
สัมป์ยุตกะฌานลุภวส่ง...................................ต้องมีธุระชักนำ

    ๕๒.ธรรมมีโสมนัสล้วน................................ไกลฌาน วิปปยุต
ฉลาดมิมีพาน..................................................แน่แท้
จิตเกิดแน่วทะยาน..........................................มีเหนี่ยว ชักจูง
คนมุ่งทำบุญแล้..............................................แต่ไร้ปัญญา

(ต่อหน้า ๔/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

    ๕๓."กามาวะจิตฯ"สหรคต........................มีจดลุอุเบกขา
"ฌานสัมปยุต"เจาะภวหนา..........................ปัญญาอธิจิตเผย

    ๕๔.เปรย"กามาจิตฯ"แท้..........................มีพาน อุเบกขา
สัมป์ยุตรวมกับฌาน....................................เปี่ยมล้น
ปัญญายิ่งเกิดขาน......................................คราถูก ชักจูง
คิดไตร่ตรองมากท้น...................................คิดช้าลุผล

    ๕๕."กามาวะจิตฯ"สหรคต........................เกิดจดเลาะอุเบกฯยล
"ฌานวิปปยุต"ลุภวผล.................................ไร้ปัญญะเจาะเหตุกรรม

    ๕๖.ทำจิตอุเบกฯแท้................................ไกลฌาน "วิปปยุต"
มีรูป,อารมณ์พาน........................................เด่นพร้อม
ปัญญาไม่มีขาน..........................................มีเหนี่ยว ชักจูง
"อวิกเขปะ"น้อม..........................................มั่นแล้วจิตคง

    ๕๗.สิกขาก็สงฆ์ปฏิปทา...........................มุ่งหน้าจระ"ภพ"บ่ง
"รูป์ภพ,อรูปฯ"ประลุประสงค์........................โลกุตตระฌานแฉ

    ๕๘.แลนำหนีโลกแท้................................เดินตรง นิพพาน
ละทิฏฐิพะวง...............................................แน่แล้ว
สงบจาก"กาม"คง.........................................กรรมชั่ว
เดินสู่"ปฐมฌาน"แกล้ว.................................สุขพร้อม"ปีติ"แฉ

    ๕๙."ปัญหาเจาะปุจฉกะฯ"คณา.................สิกขาก็ปะ"ศีล"แล
มีบทสิห้าปะระดะแล้...................................."ปาณาติฯ,อทินนาฯ"

    ๖๐."กาเมสุมิจฯ"แล้.................................."มุสา- วาทาฯ"
คราสุดคือ"สุราฯ"........................................มุ่งเว้น
ผองศีลแน่เป็นหนา......................................"ดี,ชั่ว, อัพยาฯ"
หวังพึ่ง,"สรณะ"เฟ้น.....................................ไม่ไห้สัตว์เผย

    ๖๑.สิกขาสิตอบเจาะปะกุศล.....................โดยด้นมิกระทำเกย
ชั่วห้าประการมิภิทะเคย................................ลักทรัพย์..วสะเว้นหนา

    ๖๒.คราจิตกรานมุ่งเว้น..............................สิกขา เบญจศีล
การเบียดเบียนไกลหนา.................................ไม่น้อม
ตน,คนอื่นสบายพา........................................มิรุ่ม ทุกข์ใด
กุศลเกิดในตนพร้อม......................................จิตแผ้วกิเลสคลาย

    ๖๓.ศีลห้าเจาะเว้นจะสุขะรุด ......................สัมป์ยุตสิประกอบกราย
ยังมี"อทุกขะสุขะฯ"ฉาย.................................รู้สึกภว"กลางเฉย"

    ๖๔.เปรยเบญจศีลจ่อเว้น............................มีผล
"วิปากธัมฯ"เกิดดล.........................................แน่ไซร้
เป็นวิบากเห็นยล...........................................รับเด่น ผลดี
หากไม่เลิกจะได้...........................................ชั่วน้อมรับผล

    ๖๕.ศีลห้าสภาวะ"อนุปาฯ"..........................กอปรหนานิรยึดตน
ตัณหาและทิฏฐิตะจะด้น................................อารมณ์ซิอุปาทาน

    ๖๖.พานสิกขาบทห้า..................................มิหมอง "อสังกิฯ"
เจตนากุศลครอง...........................................ไม่เศร้า
กิเลสห่างไกลผอง.........................................นำสู่ ผลลัพธ์
วิบากประณีตเหย้า........................................สะอาดแท้จิตเผย

    ๖๗.สิกขาสิห้าลุ"สวิตักฯ"............................พร้อมพรักกะ"วิตก"เกย
"ความตรองวิจาร"หทยะเอ่ย...........................คิด,เว้นมิกระทำแฉ

    ๖๘.แลสิกขาบทห้า...................................."เอมใจ ปีติสหฯ"
"จิตสุขสหฯ"ไว..............................................เปี่ยมล้น
"มีอุเบกขาฯ"ไกล...........................................ใจมุ่ง งดแล
ธรรมชัดกุศลท้น............................................ส่งแล้สุข,เฉย

    ๖๙.ศีล"เนวะตัพพะฯ"กิจะหนา.....................จักพาน ฤ เว้นเอย
ไม่อาจละ"อาสวะ"ผละเผย..............................ด้วย"ทัสสฯรึสมาธิ์"ไหน

    ๗๐.ไกลสิกขาบทห้า...................................เป็น"อา- จยคามี"
"ธรรมก่อเกิด,ตายหนา....................................วัฏฏ์แล้
โลกีย์เหตุเวียนพา...........................................ไปเกิดหลากภพ
การรักษ์ศีลนำแท้...........................................ไม่สิ้นภพหนา

(ต่อหน้า ๕/๑๔) อภิธรรมปิฎก :
๒๑.วิภังค์ : สิกขาปทวิภังค์

    ๗๑.ศีลเป็น"ปริตตะ"ภวธรรม..................ด้อยนำธุระ"กามาฯ"
เป็นจิตกุศลแวะจระฝ่า..............................กาม์โลกปุถุชนแฉ

    ๗๒.แลสิกขาบทห้า..............................."เนวา- เสกขาฯ"
คือปุถุชนหนา..........................................ไม่แล้
"เสกขะจ่อโสดาฯ.....................................ถึงแค่ "อนาคาฯ
"อเสกฯ"อรหันต์แท้...................................ไป่ต้องศึกษา

    ๗๓.ศีลห้า"ปริตตะฯ"ภวสม.....................อารมณ์ลุกุศลกล้า
ที่ตั้ง ณ "กามวจระ"หนา.............................ขัดเกลาลิกิเลสหยาบ

    ๗๔.ทราบสิกขาบทห้า............................เป็นกุศล "กามาฯ"
มิเกี่ยวกับมรรคยล.....................................ไป่แล้
"มัคค์รมณ์ฯ,มัคค์เหตุฯปน...........................หรือ"มรรค อธิปติ"
มรรคสู่นิพพานแท้......................................สิกฯห้า"กาม"หนา

    ๗๕.ศีลห้าหทัยมุละวิรัติ..........................กาลชัด ณ อดีตลา
เจต์นามิเกิดก็ลุ"อนาฯ"...............................กาลนี้ขณะเกิดแฉ

    ๗๖.แลสิกขาบทห้า................................ยังมี "อุปปันฯ"
ศีลเกิดคราจิตทวี.......................................ยกเว้น
ศีลยังไม่เกิดดี...........................................เพราะไม่ สมาทาน
"มิกล่าวอุปปาฯ"เร้น....................................เกิดขึ้นก็มี

    ๗๗.ศีลห้า"นรัมณะ"เจาะสม.....................อารมณ์ปะทุมีชี้
คราปัจจุบันลุเฉพาะคลี่...............................ต่อหน้าก็จะสู้แฉ

    ๗๘.แลสิกขาบทห้า.................................."ภายใน อัชฌัตตะ"
ตนจ่องดเองไว............................................แม่นแล้ว
"พหิทธา,นอก"ไกล......................................มิชัก นำเขา
"อัชฌัตฯ,พหิทธา,แผ้ว.................................งดแล้สองทาง

    ๗๙.ศีลห้า"พหิทธมณะ"หนา......................ธรรมกล้าเจาะอะรมณ์วาง
กับวัตถุนอกพหิระพลาง...............................ไม่ใช่จะปะในตน

    ๘๐.ยลสิกขาบทห้า..................................เป็นหนา "อนิทัสส์ฯ"
คราววิรัติศีลพา...........................................งดเว้น
สภาพรูปร่างเลือนซา....................................มิเด่น "อนิทัสส์"
กระทบ"อัปป์ฏิฯ"เร้น.....................................ไม่รู้สึกแฉ

    ๘๑.ศีลห้า,"น เหตุ"ก็เจาะพระธรรม.............คอยย้ำวิรตีแล
ไม่เป็นสิเหตุ ฉ ระดะเคย...............................โลภ,โกรธและอโทสา..

    ๘๒.คราสิกขาบทห้า..................................เป็นหนอ "สเหตุกะ"
เหตุร่วม,เหตุมีคลอ........................................แนบแล้ว
เหตุสองฝ่ายดีพอ..........................................ปราศโลภ โกรธ,หลง
เหตุชั่วมีโลภ..แป้ว.........................................มุ่งตั้งใจทำ

    ๘๓.ศีลห้า บ "เหตุตะ"ประกอบ....................เกิดนอบปะทะเหตุนำ
เรียก"สัมปยุต"เจาะภวพร่ำ............................."ปัญญา"ประลุเกิดเผย

    ๘๔.เปรยสิกขาบทห้า................................ความแล
"นเหตุสเหตฯ"แบ..........................................เหตุไร้
"เหตุสัมป์ยุตตะฯ"แฉ.....................................ประกอบร่วม เหตุเอย
"เหตุเหตุสัมป์ยุตฯ"ไซร้.................................ไม่แล้จิตกุศล

    ๘๕.ศีลห้าลุ"สัปจยะ"เจาะไซร้....................ปัจจัยภวปรุงยล
ศีลเว้นละมีสติระคน......................................เป็นเหตุสุขะชีวี

    ๘๖.มีสิกขาบทห้า......................................เป็น"สัง- ขตะ"
มีปัจจัยปรุงยัง..............................................เกิดแล้
ขันธ์มีเสื่อมแปรผัง........................................ปรากฏ
จิตงดบาปเลิกแท้..........................................ดับได้เหตุแฉ

    ๘๗.ศีลห้า"อรูป"ก็ภวธรรม..........................ถึงคลำมิเจาะเห็นแล
เกี่ยวกับหทัยวิรติแน่......................................เว้นชั่วทุจริตหนา

    ๘๘.คราสิกขาบทห้า...................................ศีลแล
"เกนจิวิญเฌยฯ"แฉ........................................ทราบได้
จิตเกิด-ดับเหตุแปร........................................วนเปลี่ยน
อีกสิ่ง"เกนจินฯ"ไซร้.......................................ไม่รู้เลยเผย