(ต่อหน้า ๑๕/๖๘) อภิธรรมปิฎก :
๒๓.วิภังค์ : ญาณวิภังค์
   
    ๒๒๙.ปัญญาสิเรียก"นกามวจะฯ"เครือ.....................ภวเหนือซิกามะ"ครัน
"รูปาฯ,อรูปะฯกับอปริฯ"ปัญญ์ฯ...................................นิรนับ ณ วัฏฏะแฉ

    ๒๓๐.แลปัญญา"อัพย์ฯพร้อม..................................กลางเฉย และกุศล
เรียก"ปริยาฯ"เอย......................................................เยี่ยมล้น
"ทาน,ศีลรักษ์"ดีเชย...................................................กลางแน่ กิริยาจิต
ยังอยู่ภพสามด้น........................................................เนื่องแล้วโลกีย์

    ๒๓๑.ปัญญา ณ มรรคและผลเจาะจตุหนา..............."นิยยานิฯ"สัตว์จะหนี
จากวัฏฏะตัดกิเลสหทยะรี่..........................................นิรวาณสงบจิรัง

    ๒๓๒.ยังปัญญาอยู่แท้............................................กุศล, อัพยาฯ
เวียนวัฏมิออกยล.......................................................ห่างลี้
เรียก"อนิยาฯ"ดล.......................................................เกิดทุกข์
สภาพชนโลกีย์ชี้........................................................สถิตย์แล้ภูมิสาม

    ๒๓๓.ปัญญา ณ มรรคลุจตุหนา...............................ขณะฆ่ากิเลสลิตาม
ธรรมนำผละทุกข์เจาะเรียก"นิยตะฯ"ผลาม.................ภวแน่และเสร็จมิถอน

    ๒๓๔.ปัญญาจรแน่แท้.............................................มิคง เป็นกลาง
"อนิยตปัญญ์ฯ"จง......................................................ไม่ได้
ธรรมมิก่อมรรคตรง....................................................ผลบ่ง
จะรับอารมณ์ไซร้........................................................หลากแล้โลกีย์

    ๒๓๕.ปัญญาสิ"อัพยากตะฯ"เจาะครัน......................อรหันต์อภิญญะรี่
เรียก"อัตถชาปิฯ"ปัญญะขณะที่..................................อุปบัติสมาธิหนา

    ๒๓๖.สมาบัติเกิดแล้ว..............................................เรียกแล "ชาปิตัตถ์"
พระอรหันต์แด...........................................................สภาพแล้
ปัญญาเกิดมีแฉ..........................................................คราวนิโรธ- สมาบัติ
"อัพยาฯ"กลางแท้.......................................................จ่อไร้กิเลสเผย

    ๒๓๗.ญาณวัตถุหมวดละสามจะเจาะถลัน................ภวปัญญะหลากซิเอ่ย
"จินตามย์ปัญฯ"พินิจสกะเฉลย....................................พิเคราะห์เหตุและหาซิผล

    ๒๓๘.ยลปัญญาเริ่มต้น............................................สดับเรียน จากครู
เรียก"สุตมย์ปัญฯ"เพียร..............................................อ่านรู้
ศึกษาจดจำ,เขียน.......................................................ฐานมุ่ง พฤติธรรม
ปฏิบัติจริงสู้................................................................หลักแท้บาป,บุญ

    ๒๓๙."ปัญญ์ภาวนา"เจาะรู้ริปฏิบัติ...........................มนะชัดสมาธิหนุน
อบรมฤดี"วิปัสสะ"ลุอดุลย์...........................................อนะแค่คิดและจำ

    ๒๔๐.คำปัญญามุ่งรู้................................................สิกขา สามแล
"อธิศีลปัญญาฯ".........................................................เปี่ยมท้น
บริสุทธิ์ใจพา..............................................................ละเอียดกว่า ปกติ
"ปาฏิโมกข์สังฯ"ล้น.....................................................กิเลสย้อมซาลง

    ๒๔๑.ปัญญาสิจิตตะยิ่งประลุสมาธิ์..........................ขณะคว้าสงบประสงค์
"รูปาฯ,อรูปฯสมาธิ์"เจาะอธิบ่ง.....................................ภวสัมมะทิฏฐิแฉ

    ๒๔๒.แลปัญญาสุดแท้............................................."อธิปัญญา- ปัญญา"
"โลกุตต์ระปัญฯ"พา....................................................มรรคท้น
เกิดมรรคสี่ตัดครา......................................................จักฆ่า กิเลสวาย
ผลสี่เสวยสุขล้น.........................................................ล่วงแล้วนิพพาน

    ๒๔๓.โกศลสิสามฉลาดริวิเคราะห์ธรรม....................เจาะกระทำซิลึกและชาญ
เก่ง",อายโกฯ"ประจักษ์เจาะหินะกราน..........................อกุศลมิเกิดเฉลย

    ๒๔๔.เปรยธรรมเลวเกิดแล้ว....................................ดับหนี
พินิจ"ดี"เกิดมี..............................................................เริ่มต้น
"ดี"เดิมเกิดทวี.............................................................มากเพิ่ม
"สัมมะทิฏฐิ"ด้น...........................................................มุ่งแล้วเจริญหนา

(ต่อหน้า ๑๖/๖๘) อภิธรรมปิฎก :
๒๓.วิภังค์ : ญาณวิภังค์

    ๒๔๕.ปัญญา"อปายโก"จะลิพินาศ..........................ยุรยาตรจะเสื่อมถลา
"กรรมดี"มิเกิดจะไม่เจอะอุปะมา................................มิอุบัติจะดับคระไล

    ๒๔๖.ไวพิจารณ์ชั่วแล้...........................................อกุศล เกิดครัน
ธรรมชั่วขยายยล.....................................................เติบกล้า
ทราบใดเสื่อม,เหตุดล...............................................จงเลี่ยง
สัมมะทิฏฐิคว้า.........................................................ปกป้องตนแฉ

    ๒๔๗.ปัญญา"อุปายโกฯ"เจาะเหมาะวิธี...................ภวชี้อุบายจะแก้
ปัญญาซิไขและด่วนลุธุระแล....................................มุกระทำสิเสร็จจรูญ

    ๒๔๘.วิบูลย์ปัญญายิ่งรู้..........................................มรรคผล บุคคล
"พระเสกขะ"ยังเรียนยล.............................................มุ่งพร้อม
"โสดาฯ"ระดับแรกดล................................................"สกทาฯ"ผ่อง
แลส่ง",อนาคาฯ"น้อม.................................................หลุดพ้นอรหันต์

    ๒๔๙."ปัญญาอเสกขะ"ผู้สิมิเจาะเรียน.....................อนะเพียรอะไรซิครัน
จบกิจลุพรหมจรรย์ก็สิระสรร.....................................อรหันต์ผละวัฏฏะไกล

    ๒๕๐.ไวปัญญาเพรียบพร้อม..................................กุศล กิริยา
"วิปากภูมิ"สามดล......................................................ครบถ้วน
"เนวเสกขาฯ"ยล........................................................นิกรเก่ง
"อเสกขะ,เสกขะ"ล้วน................................................ไม่ได้เป็นหนา

    ๒๕๑.ญาณวัตถุหมวดละสี่เจาะลุระดับ....................ภวนับกะปัญญะกล้า
ต่ำสุดสิโลกีย์,โลกุตตระเจาะหล้า...............................อธิยิ่ง ณ โลกซิเหนือ

    ๒๕๒.เครือ"กัมมัสส์ฯ"ยิ่งรู้.......................................มีกรรม ของตน
ทราบเรื่องกรรมผลนำ................................................ส่งพร้อม
"ผลทาน"เด่นมีหนำ....................................................มีสัตว์ ตาย,เกิด
พระรัตนตรัยคุณน้อม.................................................โลกหน้ามีแฉ

    ๒๕๓."สัจจานุโลมิญาณ"มนะประจักษ์.....................เจาะติลักษณ์มิเที่ยงซิแน่
ขันธ์ห้าสิ"รูปและจำ.." บ ฐิติแล้...................................อริย์สัจสิเริ่มพิจารณ์

    ๒๕๔.กราน"มัคค์สมังฯ"สี่พร้อม................................ทราบครา  อริย์สัจ
พลันฆ่ากิเลสมา..........................................................ครบถ้วน
"โสดาฯ,สกิทาฯ".........................................................อนาฯมุ่ง
"อรรหัตต์มรรคฯล้วน..................................................ออกลี้วัฎเผย

    ๒๕๕.รู้ผล"สมังคิญาณ"อริยสัจ................................ภวชัดและรู้เฉลย
ผลญาณสิสี่เสวยลุสุขะเชย.........................................ลิกิเลสซิหมดคระไล

    ๒๕๖.ไว"มรรคสมังฯ"ร่วมแล้ว..................................จิตประสาน เป็นเอก
กิเลสตัดลุมรรคกราน.................................................หลุดพ้น
อริยสัจเจริญพาน.......................................................ครบสี่ ทุกข์,เหตุ
"ทุกข์นิโรธ,มรรค"ดับด้น.............................................มุ่งแท้นิพพาน

    ๒๕๗.ความจริงสิ"สัจจญาณ"เจาะจตุหยั่ง.................เหมาะพลังและตรึกตระการ
"ทุกข์ญาณ,สมุทฯ,นิโรธและประลุขาน........................ภวมรรคซิดับมลน

    ๒๕๘.ยลปัญญาต่างแล้............................................สภาพธรรม หมดกิเลส
หรือภพหลากหลายนำ................................................สี่ชั้น
"กามาวจระหนำ..........................................................กุศลมุ่ง "อัพยาฯ"
สถิตย์"กามภูมิ"ดั้น......................................................ต่ำด้อยปัญญา

    ๒๕๙.ปัญญาลุ"รูปฌาน"ประลุกุศล...........................ภวยลซิ"กลาง"วรา
พรหมอยู่ ณ รูปภพเจาะมนะหนา..................................อนะกามคุณซิแฉ

    ๒๖๐.แลปัญญาเกิดแล้............................................อรูปฌาน
ปราศยึดรูปจดกราน...................................................ว่างแล้ว
พิจารณ์"อากาศ"พาน..................................................มิสุด วิญญาณ
คราไม่มีใดแคล้ว.........................................................อาจแม้สัญญา

    ๒๖๑.ปัญญา ณ มรรคและผล"อปริปันฯ"..................ภวครัน บ วัฏฏะหนา
โลกุตต์ระธรรมสิเหนือประลุทกล้า...............................นิรวาณซิพ้นวิไล

(ต่อหน้า ๑๗/๖๘) อภิธรรมปิฎก :
๒๓.วิภังค์ : ญาณวิภังค์

    ๒๖๒.ญาณใดทราบสี่แจ้ง...................................."ธัมมญาณ"
ตรวจมรรค,ผลลุขาน...............................................มุ่งก้าว
อริยสัจกระทำชาญ..................................................ทราบแน่
เป็นสัจธรรมอคร้าว..................................................หยั่งแล้วความจริง

    ๒๖๓.ปัญญาสิเหตุเจาะ"อันวยะฯ"ลุคล้อย..............ภวช้อยลุจริงและดิ่ง
ทุกสิ่งเจาะเหตุและผลลุมติอิง...................................เหมาะกะกฏและกาลเสมอ

    ๒๖๔.เจอปัญญารอบรู้.........................................."ปริจจ์ญาณ"
ทราบสภาพจิตชนพาน.............................................ยิ่งถ้วน
"ราคะจิต,หลง"กราน................................................หดหู่ มิคง
จิตวิมุตติทราบล้วน..................................................จิตแล้"อนุตต์ระ"หนา

    ๒๖๕.ปัญญาสิเหลือก็"สัมมติฯ"ลุเป็น.....................ตติเว้นซิกล่าวเจาะมา
ปัญญา ณ "โลกิยะคณา...........................................อริย์สัจมิใช่ซิแฉ

    ๒๖๖.แลปัญญาต่างล้ำ.........................................พฤติหนา ธรรมเฮย
"เกิดเสื่อม,ฐิติ"ครา...................................................มั่นแท้
"จิตเจริญยิ่ง"สูงพา..................................................เดินสู่ ฌานเหนือ
ความหน่ายตัดกิเลสแล้............................................มุ่งก้าวนิพพาน

    ๒๖๗."หานภาคินี"ก็ปัญญะลุวิบัติ...........................ภวชัดซิเสื่อมประหาร
"ตัณหา"สิแทรกเพราะจิตมิฐิติกราน..........................มนะฟุ้งเจาะเสื่อมทลาย

    ๒๖๘.ฌานวายจากเสื่อมนั้น..................................พบพาน เจ็ดคราว
ใครล่วงปฐมฌาน....................................................พลาดแล้ว
จิต"อยาก"รูป,รส..กราน...........................................เรียกว่า "หานภาฯ"
ความเสื่อมจิตถอยแท้..............................................กลับช้อนกิเลสแฉ

    ๒๖๙.ชนบรรลุฌานสิสองทุติยะปรก.....................เจาะ"วิตก"เพราะตรึกนะแล
ฌานสอง"วิตก,วิจาร"เจาะอนะแน่..............................ผิวะตรึกก็เสื่อมซิพลัน

    ๒๗๐.ครันฌานสามสุขพร้อม................................อุเบกขา ควบแล
"ปีติ"กลับคืนมา.......................................................ต่ำแท้
หากจิตส่งกลับหนา.................................................จิตพล่าน สมาธิ์ถอย
จึงเกิดปัญญาแล้.....................................................เสื่อมด้อย"หานภาฯ"

    ๒๗๑.ผู้เคยลุฌานสิสี่ละสุขะแล้ว..........................ตะก็แจ้ววะสุขซิกล้า
ปัญญาจะเสื่อมเจาะ"หานภะคิฯ"ถลา........................ประลุถอยกิเลสกระพือ

    ๒๗๒.ครือบุคคลล่วงแล้ว......................................"อากาฯ" อรูปพรหม
กลับนึกถึง"รูป"หนา..................................................จ่อคล้อย
สภาพหยาบกว่าเดิมพา.............................................ใจใฝ่ ถอยลง
เรียกว่า"หานภาฯ"ด้อย..............................................เสื่อมแปล้มิหวน

    ๒๗๓.บุคคลลุวิญญะณัญยตนะฌาน"......................มนะพานและใฝ่ยะยวน
ในฌาน"อรูปฯ"สิต่ำก็ภณะทวน...................................ประลุ"หานฯ"เจาะเสื่อมและถอย

    ๒๗๔.พลอยชนเจริญล่วงแล้ว.................................."อากิญ- จัญญาฯ"
จิตส่ายอารมณ์จินต์...................................................ซ่านฟุ้ง
วิญญาฯต่ำลงผิน.......................................................จึงเสื่อม "หานภาฯ"
พินิจฌานหยาบคลุ้ง...................................................จิตด้อยถอยลง

    ๒๗๕.ปัญญาสิคงสมาธิลุภวครัน.............................สติมั่นกะสัตตะทรง
ไม่เสื่อมเจริญมิมีก็ภณะบ่ง........................................."ฐิติภาคินี"เฉลย

    ๒๗๖.เปรยปัญญาวิเศษแท้....................................."วิเสสภา- คินีฯ"
จิตเพ่งวิปัสสนา.........................................................มุ่งก้าว
จิตทราบกระจ่างผลหนา............................................มิเที่ยง อนัตตา
ประสบเจ็ดฌานอคร้าว...............................................รุดหน้าจริงแฉ

    ๒๗๗.กำหนดหทัย ณ ฌานอนะ"วิตก"......................ก็จะปรกกะฌานซิแน่
ฌานที่ระดับซิสูงทุติยะแล้..........................................เจาะ"วิเสสฯ"ลุปัญญะเผย

    ๒๗๘.เปรยปัญญาจดแล้.........................................อุเบกขา เป็นกลาง
หมายแผ่ธรรมสูงหนา................................................ลึกแล้ว
ปัญญาช่วยลุธรรมพา................................................สูงยิ่ง มิหยุด
เรียก"วิเสสภาฯ"แผ้ว..................................................พุ่งก้าวเร็วเผย

(ต่อหน้า ๑๘/๖๘) อภิธรรมปิฎก :
๒๓.วิภังค์ : ญาณวิภังค์

    ๒๗๙.จิตหมายอะรมณ์"อทุกขมะลุสุขฯ".............นิระทุกข์และสุขนะเอย
ปัญญา,ฤดีสิรู้เจาะวตะเชย....................................อติธรรมจะรู้ขยาย

    ๒๘๐.กรายจิตใจแน่วตั้ง....................................."อากา- สานัญฯ"
"วิเสสภาฯ'เจริญหนา.............................................มุ่งล้ำ
คุณวิเศษก่อปัญญา...............................................สูงยิ่ง
ฌานสี่ถึง"อรูปฯ"ย้ำ...............................................จิตน้อมประณีตสรรค์

    ๒๘๑.จิตหมาย"วิเสสฯ"เจริญสหรคต...................ลุจรดซิ"วิญญะนัญฯ"
ปัญญาลุก้าวสมาธิอติครัน......................................ยุรยาตร"อรูปฯ"ซิเหนือ

    ๒๘๒.เครือจิตหมายแน่วตั้ง.................................."อากิญ- จัญญาฯ"
การเพ่ง บ ใดชิน.....................................................อีกแล้ว
มิหยุดจ่อ"วิเสสฯ"จินต์.............................................จากไป่ มีใด
ขยับสู่"อรูปฌาน"แผ้ว..............................................ละเอียดล้นมีครัน

    ๒๘๓.จิตหมาย"อรูปฯ"สิสุดสหรคต.......................ลุจรดซิ"เนวสัญญ์ฯ"
ปัญญาเจาะคุณ"วิเสส์ฯ"จะประลุพลัน......................ภวสัญญะไร้ ฤ มี

    ๒๘๔.ดี"นิพเพธฯ"ฆ่าพ้น.......................................กิเลสเอย
วิปัสสนาเชย...........................................................ฝึกแล้
จิตเกิดหน่าย,โทษเกย.............................................กำหนัด เลิกยึด
สลัดกิเลสแท้..........................................................มุ่งแล้วนิพพาน

    ๒๘๕.จิต"นิพพิทา"สิญาณสหรคต.........................ลุจรด"วิราคะ"กราน
ปัญญาลุหน่ายกิเลสจะนิรวาณ.................................ดุจะ"สัตตะญาณ"ซิเผย

    ๒๘๖.เปรยปัญญาสี่พร้อม.....................................ปฏิปทา เป็นใด
ลำดับลุธรรมหนา.....................................................ยากช้า
หรือเร็วง่ายเสร็จพา..................................................มีเหตุ "อินทรีย์"
แตกต่างกันในหล้า...................................................ก่อนแจ้งอรหันต์

    ๒๘๗."ทุกขาสิทันธะฯ"ช้าปฏิปทา...........................ภวช้าและยากฉะนั้น
เหตุมากกิเลสและอินทริยะดั้น...................................สติอ่อนสมาธิถอย

    ๒๘๘.พลอยทุกขายากแท้......................................ขิปปาฯ เสร็จเร็ว
มีทุกข์กิเลสมากนา....................................................ยากรู้
อินทรีย์แกร่งกาจพา..................................................สุดยอด สติ,สมาธิ์
ตัดกิเลสลุเร็วสู้.........................................................จุ่งก้าวนิพพาน

    ๒๘๙."ภิญญาสุขาสะดวกปฏิปทาฯ"........................เจาะรู้ช้าฉลาดซิคลาน
ผู้มีกิเลสตะเบาตบะสราญ.........................................ระยะกาลจะนานสิหนา

    ๒๙๐."สุขาฯ"สะดวกพรัอม.....................................ขิปปาฯ รวดเร็ว
กิเลสเบาบางหนา.....................................................ง่ายดั้น
ขิปปาฯอินทรีย์พา....................................................แข็งแกร่ง ปัญญา
จึงวิมุตติหลุดพ้น......................................................ปรี่แล้วเร็วแฉ

    ๒๙๑."มรรคแปดสมังฯ"จะรวมพละยะยิ่ง.................ภวดิ่งซิ"หนึ่ง"นะแล
"มรรคจิต"อุบัติกิเลสจะภิทะแน่..................................อริย์สงฆ์เจาะสี่เฉลย

    ๒๙๒.เปรยมีญาณหยั่งรู้........................................."ชรา,ตาย เหตุใด
ความเสื่อมขันธ์ดับวาย..............................................แน่ไซร้
เหตุเกิดทราบแลกราย...............................................คือ"ชาติ" การเกิด
ความดับ"ชาติ"มีได้...................................................มรรคแล้ดับแฉ

    ๒๙๓.ปัจจัยอุบัติ"ชรา,มรณะ"คาด..........................ภว"ชาติ"ก็เกิดซิแน่
ญาณรู้เจาะจริงวะ"ชาติ"ปจยะแล้...............................เจาะลุ"แก่และตาย"เฉลย

    ๒๙๔.เปรยทราบชัดนิโรธแล้..................................ชรา,มรณา ดับเอย
ญาณทราบปัจจัยพา................................................."เกิด"ได้
คือ"ชาติ"เกิดเจียวหนา..............................................มี"แก่, ตาย"ตาม
"ชาติ"ไม่มีแลไซร้......................................................"แก่"พร้อม"ตาย"หนี

    ๒๙๕.ญาณหยั่งรู้สิทางมละ"ชรา".........................."มรณา"ก็"มรรค"ซิปรี่
มรรคแปดนิโรธฯลิ"เหตุกะ"คดี..................................เจาะลิ"ชาติ"มิเกิดซิหนา

(ต่อหน้า ๑๙/๖๘) อภิธรรมปิฎก :
๒๓.วิภังค์ : ญาณวิภังค์

    ๒๙๖.คราแจกญาณหมวดห้า.............................."สัมมา- สมาธิ"
ประกอบปัญจะหนา...............................................เพ่งรู้
เกิดรวมสี่ฌานมา..................................................หลังสุด "ปัจจ์เวกฯ"
ตรองสี่ฌานแรกกู้................................................."ปัจจ์ฯแล้ทวนธรรม

    ๒๙๗."สัมมาสมาธิ"ปัญจะประลุขาน....................จตุฌานฤดีซินำ
ตั้งมั่นเจาะเข้า ณ ญาณลุสติหนำ...........................ภวผลสมาธิแฉ

    ๒๙๘.แลป้ญญาหยั่งแล้......................................"ฌานสอง มีปีติ"
ซาบซ่านอาบกายครอง..........................................แผ่ล้วน
"ฌานสาม"แผ่"สุข"จอง..........................................เอิบอาบ
มีสุขสบายถ้วน......................................................ทั่วทั้งกายา

    ๒๙๙.ปัญญาสิรู้สภาวะมนะเขา............................หินะเบา ฤ มากคณา
"เจโตปรียญาณ"อติสมาธิ์".....................................ภวรู้ซิคิดอะไร

    ๓๐๐.ไวมี"ตาทิพย์"น้อม......................................ปัญญา
เห็นสว่างทางจิตหนา..............................................ละอียดแท้
มี"ปัจจเวกฯ"พา......................................................นิมิตเด่น
คิดทบทวนญาณแล้...............................................เลื่อนขั้นปัญญา

    ๓๐๑."สัมมาสมาธิ"ปัญจมะก็ญาณ.......................จะพะพานเพราะฝึกสมาธิ์
ขั้นสูงเจาะ"อัปปมาณะฯ"ดนุหนา.............................ภวรู้จะแจ้งซิพลัน

    ๓๐๒.ครันมีญาณเกิดขึ้น......................................สุขหนา ปัจจุบัน
จากวิเวกสงบมา......................................................ยิ่งไซร้
สุขเป็นวิบากครา.....................................................เกิดต่อ อนาคต
จิตตัดกิเลสไร้.........................................................สุขแท้นิพพาน

    ๓๐๓.ญาณเกิดกะตนสมาธิจระไกล......................ชระไซร้กิเลสมลาน
"อามิส"มิมีมิหวังลุยศะขาน.......................................ฤ เพราะโลภ,สรรเสริญ

    ๓๐๔.ญาณเจริญเกิดได้.......................................เฉพาะตน
วิปัสสนาดล.............................................................วิมุติแล้ว
ชนมิฝึกจิตยล..........................................................หาอยู่ ยากแล
คนโง่มิอาจแจ้ว........................................................อยู่ได้เลยครัน

    ๓๐๕.ญาณเกิดกะตนสมาธิเจาะละเอียด................ลุละเมียดฤดีซิมั่น
ธรรมเอกจะผุดสงบลุชระสรรค์.................................ละกิเลสซิเองเฉลย

    ๓๐๖.จิตมิเคยข่มค้อม..........................................."นิวรณ์"แล
ความตรึกคุมจิตแฉ...................................................ไม่ต้อง
จิตเป็นอิสระแด........................................................"กลาง"ส่อ อัตโนมัติ
บังคับมิมีจ้อง............................................................มรรคแท้พลังแฉ

    ๓๐๗.ญาณเกิดกะตนจะเข้าและมุสมาธิ์.................สติกล้าเจาะมั่นซิแน่
ออกจากสมาธิ์ก็รู้สติมิแปร........................................มิสะดุ้งหทัยมิหลง

    ๓๐๘.ตรงญาณวัตถุ,หกพร้อม................................ปัญญา อภิญญา
ผลฝึกจิตสูงหนา.......................................................ยิ่งแท้
ปัญจะแรกเจาะโลกา.................................................สภาพจิต โลกีย์
หกสุด"โลกุตต์ฯ"แล้..................................................ฆ่าม้วยกิเลสผลาญ

    ๓๐๙.รู้"อิทธิวิธญาณ"หทยะรุด..............................บริสุทธิ์สมาธิชาญ
มีอิทธิฤทธิ์"เหาะ,หายวปุมิพาน".................................จระสู่นทีมิจม

    ๓๑๐.ชม"โสตธาตุฯ"แน่พร้อม................................เสียงยิน
หูทิพย์ยินไกลชิน.....................................................ยิ่งถ้วน
เกินหูมนุษย์จะผิน.....................................................ยินแน่ว
เสียงต่างภพภูมิล้วน..................................................วิเศษแท้สมาธิ์เพรา

    ๓๑๑.จิตรู้หทัย"ปร์จิตตะฯ"นฤชน...........................ภวก่นซิฟุ้ง ฤ เศร้า
ไร้"โลภะ,โทสะ,หลง" ฤ หินะเขลา...............................ขณะนั้นสิคิดอะไร

    ๓๑๒.ไว"ปุพเพฯ"ระลึกรู้........................................."ชาติตน" จิตฝึก
คนอื่น"เกิด"เห็นยล....................................................ทั่วพร้อม
สถานเกิด,ชื่ออดีตผล................................................ทราบแน่ว
ทราบแต่ละชาติน้อม.................................................มากน้อยพลังสมาธิ์

(ต่อหน้า ๒๐/๖๘) อภิธรรมปิฎก :
๒๓.วิภังค์ : ญาณวิภังค์

    ๓๑๓.ตาทิพย์"จุตูปปาฯ"เจาะพหุสัตว์................ภวชัดจะ"จุติ"นา
หรือ"เกิด"เพราะทำ"กุศล ฤ หินะ"คว้า...................ก็จะวนติภพซิแฉ

    ๓๑๔.แล"อาสวักฯ"มุ่งสิ้น..................................อาสวะแฉ กิเลสเฮย
จิตมั่นสะอาดแล..................................................กิเลสลี้
อาสวะกิเลสแช...................................................หมดมุ่ง
จิตอิสระหลุดชี้...................................................วัฏพ้นอรหันต์

    ๓๑๕.นิทเทสกะสัตตะแจังปะทุ"ชรา"................"มรณา"จะเกิดประชัน
แม้ในอดีตก็"ชาติ"ปจยะครัน...............................ตริ"ปฏิจจ์สมุปะฯ"เผย

    ๓๑๖.เปรยญาณวัตถุเจ็ดแล้............................เป็นไฉน
มี"แก่,มรณะ"ไว..................................................."ชาติ"น้อม
ครา"ชาติ"ไม่มีไกล..............................................ตาย,แก่ มิมี
ทราบ,แก่,ตายก็พร้อม.........................................."ชาติ"แท้เหตุหนา

    ๓๑๗.แม้กาลอดีตผิ"ชาติ"จะอนะมี....................."มระชี้ชรามิมา"
แม้นกาละหน้า"ชราและมรณา".............................อุปบัติเพราะ"ชาติ"เฉลย

    ๓๑๘.เปรยอนาคตแล้.......................................มิมี"ชาติ"
ตาย,แก่ บ เห็นทวี................................................เช่นนั้น
ตราบใด"ชาติ"มีกลี..............................................อนาคต ชรา,ตาย
จะเกิดสุดหลีกดั้น................................................มุ่งหน้าไปแฉ

    ๓๑๙.ชนรู้เจาะธรรมวะตั้งลุฐิติดิ่ง......................ภวสิ่งอุบัติซิแน่
อาศัยสิเหตุและปัจจยะเหมาะแล้...........................ประลุเกิดสิต่อพิไล

    ๓๒๐.ปัญญาไวทราบแล้...................................."ฐิติธรรม"
"ปฏิจจ์สมุปฯหนำ.................................................รอบรู้
มีไตรลักษณ์คุมนำ...............................................ความดับ
มีเสื่อม,มีคลายสู้...................................................จบสิ้นธรรมดา

    ๓๒๑.ญาณวัตถุหมวดละแปดก็จตุมรรค.............อริย์จักก็สี่คุณา
ปัญญา ณ ผลเจาะสี่ก็ภวกล้า................................จะเจาะโลกุตต์ระธรรมซิเผย

    ๓๒๒.เปรยปัญญาส่งน้อม.................................."โสดา- ปัตติมรรค"
จิตดับกิเลสครา....................................................แรกแท้
ตัดสังโยชน์สามพา...............................................ผลจิต โสดาฯ
เสวยสุขจิตสงบแล้................................................ปิดกั้นภูมิอบาย

    ๓๒๓.ปัญญา ณ มรรคซิสองลุ"สกทาฯ"...............ภิทะหนากิเลสมลาย
"กามราคะ,เคืองและขัดปฏิฆะ"วาย.........................ภวคลายและบางซิแฉ

    ๓๒๔.แล"สกทาฯ"เกิดขึ้น...................................จิตผล ประณีต
หากไม่ลุธรรมดล..................................................สุดแล้
จะมาเกิดอีกหน.....................................................ในโลก คราวเดียว
ลุอรหัตต์ผลแท้.....................................................แน่แล้วจริงเผย

    ๓๒๕.ปัญญา ณ มรรค"อนาฯ"ประลุวิเศษ.............ลิกิเลสซิเพิ่มเฉลย
สังโยชน์สิห้าละได้ลุชิระเชย..................................มนะเปลี่ยน"อนามิผล"

    ๓๒๖.ดลมรรคเกิดเยี่ยมแล้ว................................"อนาคา-ผล"เกิด
พระอนาคาฯหนา....................................................ออกพ้น
หลังตายจ่อเกิดลา.................................................."พรหมสุท- ธาวาส"
จะล่วงนิพพานด้น...................................................ไม่แล้กลับมา

    ๓๒๗.ปัญญาสิสุดลิ"อาสวะ"เจาะล้น.....................ละสกลซิขาดละนา
สังโยชน์ละสิบลุหยั่งชระคุณา................................."อรหัตตมรรค"เจาะพลัน

    ๓๒๘.ครันปัญญาเปี่ยมแท้....................................เกิดผล อรหัตต์
อวิชชาเหตุกิเลสรน.................................................ตัดไดั
ปัญญาสว่างหลุดดล................................................จากวัฏฏ- สงสาร
"ชาติ"จบมิเกิดไซร้..................................................ล่วงด้วยปัญญา

    ๓๒๙.ญาณวัตถุหมวดสิเก้า"อนุวิหารฯ"..................มนะฐานประณีตคุณา
จิตอยู่สิเข้าและออกระยะสมาธิ์................................นวขึ้นซิต่ำเจาะสูง

(ต่อหน้า ๒๑/๖๘) อภิธรรมปิฎก :
๒๓.วิภังค์ : ญาณวิภังค์

    ๓๓๐.จูงปัญญาเกิดล้น...................................."ปฐมฌาน- สมาบัติ"
จิตมั่นปราศนิวรณ์ตน.........................................ดับห้า
"วิตก,ตรึก"วิจาร.................................................ตรองแน่ว อารมณ์
ปีติ,สุขเจอกล้า...................................................หนึ่งแท้จิตครอง

    ๓๓๑.ปัญญาวิปัสสนา"ทุติยฌาน"....................มละพาน"วิตกและตรอง"
"เอกัคคตากะปีติ,สุขะ"จอง.................................ภวเหลือพิจารณ์พระธรรม

    ๓๓๒.คำ"อนิจจัง"เที่ยงไร้................................เหตุปรุง ปีติ,สุข
เกิด-ดับธรรม์ดาพยุง..........................................เช่นนั้น
ทุกข์,อนัตตาผดุง...............................................สภาพจิต ถูกบีบ
จะเปลี่ยน,บังคับดั้น............................................ไม่ได้เลยหนา

    ๓๓๓.ปัญญาก็"สัมปชัญฯ"ตติยฌาน.................ดนุพานซิรู้คุณา
"เอกัคคตา,และสุข"ก็ทวิพา.................................มนะเย็นและซ่านซิกาย

    ๓๓๔.กรายวิปัสฯมุ่งแท้....................................พิจารณ์ ไตรลักษณ์
เป็นทุกข์มิคงพาน...............................................เปลี่ยนได้
ตัวตนไม่เป็นขาน................................................จิตแน่ว ตรึกขันธ์
ทราบสิ่งตามจริงไซร้...........................................ถ่องถ้วนกาย,ใจ

    ๓๓๕.ปัญญาลุยิ่งจะถึงจตุตถ์ฌาน....................ชระมานและมั่นไสว
"เอกัคฯ"สิหนึ่ง"ลิสุขละทุขะ"ไกล..........................ลุ"อุเบกขะ"วางซิเฉย

    ๓๓๖.เปรยถึงฌานสี่ท้น...................................."อภิญญา" ปัญจะ
สภาพเป็นจริงพา.................................................หน่ายแท้
"สังสารวัฏ"ขังหนา...............................................พาสู่ อริยสัจ
เจริญมรรคสมังคีแล้............................................ล่วงแล้วนิพพาน

    ๓๓๗.ปัญญา ณ "อากะสายตนะฯ"แจ้ง...............มนะแจง"อรูปฯ"และกราน
อากาศมิสุดอะรมณ์หทยะชาญ.............................ภวปรุงมิเที่ยงจะแปร

    ๓๓๘.แลปัญญาเกิดแท้......................................"วิญญา- นัญจาฯ"
จิตจ่อวิญญาณพา................................................ตรึกรู้
วิญญาณสุด"อนิจฯ"หนา.......................................มิเที่ยง ถูกปรุง
จึงดับธรรมดากู้....................................................มุ่งขึ้นสูงแฉ

    ๓๓๙.ปัญญา ณ "อากิญฯ"พินิจ"เจาะอนะใด".......ภวไซร้เจาะ"ว่าง"ซิแล
จิตเกิดสงบ,ประณีตหทยแน่...................................ริเจริญวิปัสสนา

    ๓๔๐.พาวิจารณ์ถ่องแท้......................................สภาพแปร ไตรลักษณ์
ธรรมหลากหลายปรุงแล........................................เที่ยงไร้
ความทุกข์ไม่คงแฉ................................................มิใช่ ตัวตน
เห็นโทษแลจิตไซร้.................................................มุ่งสิ้นกิเลสเผย

    ๓๔๑.ปัญญา ณ "เนวสัญฯ"มนะละเอียด...............ประลุเฉียดวะ"จำ"เฉลย
"สัญญาเจาะมี,มิมี"มิภณะเอ่ย..................................มละสัญญะทำคระไล

    ๓๔๒.ไว"ปัจจเวกฯ"แล้.........................................ฌานทวน ธรรมลุ
ทวนมรรคญาณลุควร.............................................ถั่งถ้อย
พินิจกิเลสละขวน...................................................ยังไป่ ละแล
พิศนิพพานมรรคช้อย.............................................พรั่งพร้อมแจงผล

    ๓๔๓.หมวดสิบพระธรรมสิ"ฐานะ"ภวรัว.................หินะชั่วลุเลวซิยล
ญาณรู้"อฐานะ"ไร้เจาะอนะดล................................."ลุกระทำตะบาปจะดี"

    ๓๔๔.พุทธ์องค์ลีทราบแล้ว...................................โสดาฯ มรรคทิฏฐิ
จะยึดสังขารครา.....................................................เที่ยงแล้
"อฐานะ"จะมีหนา.....................................................เหตุไป่ ปัจจัย
ปุถุชน"ฐานะ"แท้......................................................เกิดได้มิเหมือน

    ๓๔๕.พุทธ์เจ้าเจาะทราบ"อฐานะ"ประลุโร่...............โสดะบันจะเฉือน
ฆ่าพ่อ,อร์หันต์,พระพุทธะ,พหุเกลื่อน..........................อนะปัจจ์ยะ,เหตุซิหนา

    ๓๔๖.คราพุทธ์องค์ทราบด้วย................................ปุถุชน "ฐานะ"
ภพที่แปดเกิดยล......................................................อีกแท้
โสดาฯแค่เจ็ดหน......................................................ก็ล่วง อรหันต์
จริงแน่โสดาฯแล้......................................................แปดน้อมเกิดมลาน