ธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม โดย คนเรียนไพร

คน

     ก่อนจะพูด จงฟัง สดับโสต
หวังประโยชน์ ยิ่งใหญ่ กว่าใดเหมือน
สร้างสันติ บำบัดทุกข์ สุขเยี่ยมเยือน
ทุกชานเรือน ไร้เศร้า โศกฤดี
     ก่อนจะฟัง ต้องหยุดยั้ง ตั้งสติ
สมาธิ อารมณ์ เป็นสักขี
รู้ไตร่ตรอง สรรพศาสตร์ บรรดามี
สมศักดิ์ศรี ปัญญาชน พลโลกา
     ก่อนจะทำ การใด ให้รอบคอบ
แสวงหา คำตอบ ทุกทิศา
ไม่ก่อกรรม ทำร้าย บูรณา
พัฒนา ชีวิต จิตพร่างพรม
     ก่อนกระทำ รู้จักฟัง คิดวิเคราะห์
ให้งามเหมาะ กายใจ ไร้ขื่นขม
สานประโยชน์ สาธารณะ ค่านิยม
ชนชื่นชม สมนาม ความเป็นคน

คนเรียนไพร
๑๕ มิถุนายน ๒๕๖๙

(ต่อหน้า ๔/๑๗) ประมวลธรรม : ๗๒.อุปาลิวาทสูตร

    ๕๓.คำ"ทาน"จะให้เจาะเฉพาะพุทธ์ฯ................นิรรุดกะอื่นแล
พุทธ์เจ้าซิยันแล้.................................................จะเจาะทั่วคระไลหนา

    ๕๔.ครา"ทาน"เฉพาะพุทธ์ฯแล้.........................มากผล
คนอื่น บ ผลยล..................................................ต่ำคล้อย
หมายคน"รับทาน"ดล.........................................บริสุทธิ์ ศีลแล
ชนไป่ศีลผลน้อย...............................................รับได้ลดหนา

    ๕๕.ให้ทานกะภิกษุเฉพาะพุทธ์ฯ......................พหุรุดซิผลกล้า
ให้"เดียรถีย์"พา.................................................ประลุผลสิต่ำแฉ

    ๕๖.แลเป็นการเปรียบพร้อง.............................ระดับผล
"คนรับ"คุณธรรมยล...........................................ต่างแท้
พุทธ์ศาสน์ไม่ปิดชน...........................................คนหนึ่ง คนใด
"คนรับ"มีศีลแล้..................................................มากล้นอานิสงส์

    ๕๗.คำตรัส"พระพุทธะฯ"แนะ"อุปา-..................ลิ"มุกล้าเจาะ"ทาน"ตรง
แก่พวกนิครนถ์ยง..............................................ดนุข้าจะทำหนา

    ๕๘.ครา"อุปาฯ"กล่าวย้ำ..................................ขอถึง รัตน์ตรัย
รอบที่สามคะนึง.................................................ยิ่งแล้ว
อุบาสกหมายตรึง...............................................พระรัตน์ฯ สรณะ
ตลอดชีพเพริศแพร้ว..........................................มั่นแล้พระธรรม

    ๕๙.พุทธ์เจ้าสิเทศน์เจาะแนะสรุป....................."อนุปุพฯ"พระธรรมนำ
ง่าย-ยาก"อุปาฯ"ด่ำ.............................................มนะจิตละเอียดเผย

    ๖๐.เปรยแจง"กถา"กล่าวถ้อย..........................ธรรมหนา "ปัญจมะ"
มีเรื่อง"ทาน,ศีล"พา.............................................จิตเร้า
แล"สัคคกถา".....................................................สวรรค์ส่ง
"กาม"โทษทรามหมองเศร้า.................................."ประโยชน์แท้เนกขัมฯ"

    ๖๑.ตรัส"ทานกถา"เจาะหิตะไกล......................สุขะไซร้อุบัติย้ำ
ผู้คนสิรักพร่ำ......................................................มระแล้วลุโลกสรวง

    ๖๒.ปวง"ศีลกถา"แม่นแล้ว................................เป็นเรือน อาศัย
เป็น"เหตุโภคทรัพย์"เยือน....................................แน่แท้
"ถึงสุคติ"เตือน.....................................................นำสู่ โลกสวรรค์
พึงมุ่งระวังศีลแล้..................................................เหตุช้อยนิพพาน

    ๖๓.เปรย"สัคคะฯ"เกี่ยวคุณะสวรรค์..................วสะครันรตีกราน
ที่อยู่สิเทพศานติ์..................................................ประลุแทนประพฤติดี

    ๖๔."กามาทีฯ"เกี่ยวข้อง....................................."กาม"แล
โทษมาก,คุณซาแฉ...............................................ชั่วพร้อม
"เลวมาก"แต่"ดีแช"...............................................มากทุกข์ สุขซา
มีโศกมากเลยน้อม................................................ผ่องแผ้วยากหา

    ๖๕."เนกขัมฯ"จะกล่าวคุณะประโยชน์.................เจาะกระโดดผละ"กาม"นา
ออกบวชลุสุขพา...................................................อติยิ่งสงบสันต์

    ๖๖.ครัน"พระพุทธฯ"ทราบแล้ว...........................อุปาฯ จิตควร
บรรลุธรรมเลิศหนา...............................................ยิ่งน้อม
นิวรณ์ไม่มีนา........................................................จิตผ่อง
ทรงเทศน์"อริยสัจ"พร้อม.......................................ทุกข์พ้นหลีกไกล

    ๖๗.ผ้าขาวสะอาดอนะธุลี..................................ภวชี้จะย้อมได้
ธรรมจักษุก่อไซร้..................................................รุจิต่อ"อุปาฯ"แฉ

    ๖๘.แล"อุปาฯ"ทราบแจ้ง.....................................กับตา
มีสิ่งใดเกิดมา........................................................สิ่งนั้น
ก็พลันดับลงหนา...................................................จริงแน่
ไตรลักษณ์,อนัตตาดั้น..........................................เที่ยงไร้ธรรมดา

    ๖๙.เห็นธรรมกระจ่างภวทแกล้ว.........................นิรแว่วกะใครหนา
ชื่นชมพระองค์พา.................................................อภิวาทและกลับไป

    ๗๐.ไว"อุปาฯ"สั่งถ้อย.........................................ยามประตู เรือนเฮย
จงปิดประตูชู........................................................มุ่งกั้น
ชาย-หญิงนิครนถ์พรู.............................................มิเปิด
รับแต่ชาวพุทธ์ฯดั้น...............................................น้อมเข้ามาเผย

(ต่อหน้า ๓/๑๗) ประมวลธรรม : ๗๒.อุปาลิวาทสูตร

    ๓๕."นาลันฯ"เจาะชายลุวิปริต...........................เจาะประชิดประกาศเอ่ย
ด้วย"ดาบ"ทลายเสย...........................................บุระเตียนละเอียดแล

    ๓๖.แฉ"นาลันฯ"แหลกแล้ว...............................พริบตา จริงหรือ
ตอบว่าคนมากหนา..............................................ไม่แล้
จะสำเร็จกิจพา....................................................เตียนราบ
ชายหนึ่งคนมิแท้.................................................ก่อได้เลยหนา

    ๓๗.คำถาม"พระพุทธะฯ"บุระนี้..........................ผิวะมีซิพราหมณ์มา
ฤทธิ์มากตริด้วยหทยะกล้า...................................เจาะธุลีประทุษเดียว

    ๓๘."อุปาฯ"เซียวคิดน้อม...................................เรือนหลาย พังราบ
เรือนเก่าทรุดโทรมกราย......................................หนึ่งแล้
ทลายไม่เหลือฉาย...............................................เป็นแน่
พระพุทธ์ฯเตือนอีกแท้..........................................แรก,ท้ายมิตรง

    ๓๙.ยืนยัน"อุปาลิฯ"หินะชั่ว................................ทุษะมัวเพราะกายฯบ่ง
หาใช่วจีฯยง........................................................รึมโนฯอะไรแฉ

    ๔๐.แลคำถามพุทธ์เจ้า......................................สภาพวนา ทึบเฮย
พนาเช่น"ทัณฑ์"กี"ครา.........................................ทึบแท้
"กาลิงคะ,เมชฌา".................................................จะทึบ เพราะใคร
คำตอบฤาษีแล้.....................................................จิตร้ายประทุษเผย

    ๔๑.พุทธ์เจ้าประท้วงวจนะแรก...........................วทะแตก ณ ปลายเอ่ย
สัมพันธ์มิตามเอย..................................................ประลุแจงซิอีกหนา

    ๔๒.ครา"อุปาฯกล่าวน้อม...................................อุปมา  แรกเฮย
ชมชื่นพระองค์หนา...............................................เยี่ยมแท้
อยากทราบอื่นเสริมพา..........................................อันวิจิตร จึงยืด
ภาษิตชัดเจนแล้....................................................เลี่ยงแสร้งความจริง

    ๔๓.ภาษิตพระองค์รุจิกระจ่าง.............................ดุจะวางประทีปอิง
บอกทางสิถูกยิ่ง....................................................ลุสว่างกะผู้คน

    ๔๔.ดล"อุปาฯ"จิตแท้..........................................ขอถึง "รัตน์ตรัย"
เป็นสรณะตรึง.......................................................แน่วน้อม
อุบาสกคะนึง.........................................................ตลอดชีพ
ขอ"พุทธะฯ"จำพร้อม.............................................มั่นข้าพระองค์

    ๔๕.พุทธ์เจ้าซิตรัสตริวิเคราะห์นำ........................และกระทำสิหลังบ่ง
ความดีลุท่านส่ง.....................................................เจาะกระฉ่อนเหมาะเลื่องลือ

    ๔๖.ครือพิจารณ์ตรึกน้อม....................................จึงทำ
"อุปาฯ"จ่อนิครนถ์นำ..............................................ก่อนไซร้
รีบแสดงแน่ถลำ.....................................................เป็นพุทธะ- มามกะ
อาจเสื่อมเสียหายได้..............................................อยู่ใกล้โอนหนา

    ๔๗.ครานั้น"อุปาลิฯ"รติรุด...................................ก็"พระพุทธะฯ"เตือนมา
เดียร์ถีย์เกาะข้าฯคว้า.............................................จะประกาศซิพวกเขา

    ๔๘."อุปาฯ"เพรากล่าวถ้อย..................................ขอถึง รัตน์ตรัย
คราทีสองคะนึง.....................................................ชีพคล้อย
พุทธ์องค์ตรัสทำตรึง.............................................."ทาน"มุ่ง นิครนถ์
เพราะท่านดุจชลช้อย............................................บ่อน้ำนิครนถ์

    ๔๙.บัดนั้น"อุปาลิฯ"รติผุด...................................เพราะ"พระพุทธะฯ"เพิ่มยล
เคยยินพระองค์ท้น................................................วจะตรัสกระทำ"ทาน"

    ๕๐.การทำทานสี่ข้อ...........................................พุทธ์องค์ คนแรก
คนอื่นมิทำตรง.......................................................ตู่แล้ว
คำซิไม่จริงยง........................................................ใครกีด ขวางทาง
เปรียบกับโจรมิแคล้ว.............................................ก่อด้นอันตราย

    ๕๑."ห้ามทาน"จะเปรียบกะภยะไซร้....................."นรให้"ผละบุญกราย
"ผู้รับผละบุญ"ฉาย................................................."นฤขวาง"เจาะชั่วผล

    ๕๒.คนเพิก,โจรแน่ห้าม........................................"ทำทาน" กับใคร
โจรมุ่งขวางคนราน.................................................งดสร้าง
"คนรับ"อดลาภขาน................................................ประโยชน์ ขาดแล
"คนเพิกทาน"จำคว้าง.............................................พินาศแท้เลวแฉ

(ต่อหน้า ๒/๑๗) ประมวลธรรม : ๗๒.อุปาลิวาทสูตร

    ๑๗.นาฏบุตรฯสิกล่าวภวมิเด่น..........................นิรเป็นคระไลแน่
ด้วยที่"อุปาฯแล..................................................ประลุศิษย์พระโคดม

    ๑๘.มีสมสิบ่งแย้ง............................................พุทธ์องค์
เป็นศิษย์อุปาฯคง...............................................แม่นแล้ว
อุปาฯอย่าพะวง..................................................รีบรุด เผยวาทะ
"เรา,ท่าน,ปัสสีฯแพร้ว..........................................แน่ะพร้อมเหมือนกัน

    ๑๙.เศรษฐี"อุปาลิฯ"จระยาตร...........................อภิวาทพระพุทธ์ครัน
ทูลถาม"ตปัสส์ฯ"ดั้น............................................ปะพระองค์รึไม่หนา

    ๒๐.คราพุทธ์องค์ตรัสแล้ว................................"ตปัสสีฯ" มาแล
บัญญัตินิครนถ์มี.................................................โทษล้ำ
"กายทัณฑ"ทวี"..................................................มากโทษ สุดแล
เหนือกว่า"วจีฯ"ย้ำ...............................................กับแท้"มโนฯ"แฉ

    ๒๑."เศรษฐีอุปาลิฯ"ภณะชัด.............................ก็"ตปัสฯ"ซิถูกแน่
ต่ำทราม"มโนฯ"แล..............................................ศุภงามจะมีหรือ

    ๒๒.ครือการพฤติชั่วแท้..................................."ฑัณฑะกาย" โทษมาก
มิใช่"วจีฯ"ฉาย....................................................จ่อน้อม
ทัณฑะมโนฯกราย..............................................บ ใช่
กายจึ่งโทษมากพร้อม.........................................ถูกต้องดีหนา

    ๒๓.พุทธ์เจ้าสืตรัสผิสุจริต................................ภวชิดและสัตย์กล้า
เราสองจะคุยนา..................................................และ"อุปาลิฯ"ยึดเผย

    ๒๔.พุทธ์องค์เปรยยกแท้..................................ปัญหา คิดตรอง
ในโลกนิครนถ์มา.................................................ถูกห้าม
อยากลองดื่ม"ชล"หนา..........................................เย็นเยียบ
ตายเมื่อใดพึงข้าม................................................เกิดแล้วหนไหน

    ๒๕."เศรษฐีอุปาลิฯ"ภณะชัด..............................อุปบัติก็เทพไซร้
"สัตต์เทพมโนฯ"ไกล.............................................มนะท้ายซิผูกพัน

    ๒๖.ครันพุทธ์องค์ตรัสย้ำ...................................ความสอง มิตรง
แรกโทษทางกายครอง..........................................มากล้น
กลับตอบว่าใจผอง................................................เป็นเหตุ
ตอนแรก-ปลายขัดด้น...........................................ไม่คล้องจองหนา
    ๒๗.ยืนยัน"อุปาลิฯ"ผิกระนั้น...............................ทุษะครันก็"กายฯ"กล้า
ไม่ใช่"วจีฯ"พา.......................................................รึ"มโนฯ"ตะอย่างใด

    ๒๘.ไวพุทธ์องค์จ่อพร้อม....................................ปัญหา
นาฎบุตรฯสังวรหนา...............................................สี่เว้น
"เพิกชลดิบ,บาป"ซา...............................................จะไม่ ทำแล
"ละบาป,สัมผัส"เฟ้น...............................................ห่อนแล้บาปแฉ

    ๒๙.พุทธ์องค์สิตรัสก็ขณะเดิน............................จะเผชิญกะสัตว์แล
สัตว์เล็กจะตายแน่.................................................และนิครนถ์วิบากใด

    ๓๐.ไว"อุปาฯ"ตอบแล้.........................................ทำกรรม บ เจต์นา
โทษไม่มากจะนำ...................................................โทษไร้
จงใจมุ่งกระทำ......................................................โทษมาก
นาฏบุตรกำหนดไว้................................................ดั่งนี้เลยหนา

    ๓๑.ถาม"เจตนา"ศยณะไหน...............................ภณะไซร้"มโนฯ"กล้า
พุทธ์เจ้าสิตรัสว่า...................................................วทะจดมิคล้องจอง

    ๓๒.ตรองเถิดทีแรกแท้......................................มี"กาย- ทัณฑะ"
โทษมากสุดแลกราย.............................................ยิ่งแล้ว
กลับคำคิดโทษปลาย"..........................................."มโนฯ"ก่อ
คำตอบมิเพริศแพร้ว..............................................ไม่แล้สัมพันธ์

    ๓๓.กล่าวแก้"อุปาลิฯ"ธุวะยึด..............................ลุประพฤติซิชั่วดั้น
ยืนยันสิ"กายฯ"ครัน...............................................ทุษะสุดคณาผลาม

    ๓๔.คำถามพระพุทธ์เจ้า.....................................บุรี "นาลันฯ"
ชนมากหนาเจริญดี,...............................................อยู่ล้น
ชนหลายร่ำรวยทวี.................................................มิใช่ หรือนา
คำตอบ"นาลันฯ"ด้น................................................รุดหน้าเจริญเผย