อภิธรรมปิฎก : ๑๕.วิภังค์ : สัมมัปปฐานวิภังค์ (แจกความเพียรชอบ)

มโนรมาฉันท์ ๑๐/โคลงสามสุภาพ

    ๑.หทยะขอประณต............................จรดพระพุทธ์ฯ
พระอรหันต์วรุตม์...................................เพราะโพธิญาณ

    ๒.เมตตากรานปวงชน.........................ทรงสอนคนมุ่งรู้
ตัดกิเลสปลงจู้........................................ห่างพ้นทุกข์ขาม เกิดลา

    ๓.พิริยะ"สัมม์ปธานฯ"..........................ก็ขานเจาะสาม
ก็ภณะ"สุตต์ตะฯ"ความ............................พระธรรมปฐม

    ๔.สดมภ์"อภิธรรมภาฯ"........................คราโลกุตร์ยากแท้
แล"ปุจฉะฯ",ตอบแล้................................ง่ายซึ้งใจหนา

    ๕.เจาะวทะ"สุตต์ตะฯ"พร่ำ....................ก็"สัมม์ปะฯ"พา
ลุจตุเพียรสิกล้า.......................................กิเลสลิปลง

    ๖.แรกคงเพียร"ปิด"ชัด.........................สอง"กำจัด"หมดแคล้ว
ละบาปสิงอุบัติแล้ว...................................มุ่งสร้างกุศล สามครือ

    ๗.พิริยะรักษ์ตริ"ดี"................................ทวีวิมล
จตุเจริญสิผล...........................................ลุปัญญะหนา

    ๘.มาระวังกันบาปเพริด..........................มิเกิดเลยแน่ไซร้
เหตุโลภ,โกรธ,หลงใกล้.............................สี่ฟุ้งนามขันธ์

    ๙.จตุเจาะ"รู้"และ"จำ"............................ตริซ้ำซิพลัน
มนะจะแจ้งประชัน.....................................ก็"วิญญะฯ"นาม

    ๑๐.ทำตาม"กาย,พูด,ใจ"........................อิงไวบาปแน่แท้
ยังไม่เกิดมาแล้.........................................ปกป้องระวัง บาปครัน

    ๑๑.ลุรติ"ฉันทะ"นำ................................กระทำพลัง
เจาะภวสร้างลุขลัง....................................ซิมั่นกะเพียร

    ๑๒.วิเชียร"พยายาม".............................ความขยันทางจิตล้น
มุ่ง"สัมมาวาฯ"ท้น......................................หมั่นสู้เพียรหนา

    ๑๓."วิริยะใจ"กระทำ..............................เจาะ"สัมมะวาฯ"
พหุเจริญสิกล้า.........................................ก็เรียกขยัน

    ๑๔.ครัน"ประคองจิต"นำ........................อุปถัมภ์ชูช่วยค้ำ
จนจิตดำรงย้ำ...........................................มั่นแล้วเพียรสม

    ๑๕.ก็วจะ"มุ่งและมั่น"..............................ประชันเหมาะชม
เจาะประลุเพียรระดม.................................มุเรื่อยคระไล

    ๑๖.เพียรไวบาปเกิดโลด.........................โลภ,โกรธ,หลงตัดถ้วน
บาปกอปร"นามขันธ์"ล้วน............................ร่วมพร้อมวาจา กายใจ

    ๑๗.ลุรติ"ฉันทะ"ครัน...............................ขยันปะหนา
หทยะแน่วเจาะฆ่า......................................ลิบาปมลาน

    ๑๘.กรานทำกุศลเกิด..............................อันประเสริฐก่อตั้ง
เพียรแน่วจิตคงยั้ง......................................มั่นแม้นธรรมดี เกิดมา

    ๑๙.พิระกุศลสิโข....................................อโลภะชี้
ภวอโทสะคลี่..............................................อโมหะหนา

    ๒๐.ครากุศลอิงตาม.................................นามขันธ์แลสี่แท้
"เวทนา,จำ"แล้............................................."แต่งพร้อมสังขาร" "วิญญาณ"

    ๒๑.ลุปฏิบัติกุศล......................................กมลพะพาน
"วจะ"และ"กาย"ประสาน...............................กุศลอุบัติ

    ๒๒.ชัดกรรมดีบังเกิด................................เทิดเพียร,จิตมุ่งพร้อม
รักษ์มั่นเจริญน้อม........................................เปี่ยมท้นธรรมขยาย

(ต่อหน้า ๗/๗) ประมวลธรรม : ๖๕.พรหมนิมันตนิกสูตร

๗) สมณพราหมณ์เหล่านั้น มิได้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าปฏิญญาว่า ‘เราทั้งหลาย เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า’ เราเป็นสัมมาสัมพุทธะ ย่อมปฏิญญาว่า ‘เราเป็นสัมมาสัมพุทธะ’
~ พระสัมมาสัมพุทธเจ้า = ชื่อของพระพุทธเจ้า เพราะทรงรู้แจ้งสรรพธรรม กล่าวคืออริยสัจธรรม ๔ ด้วยพระองค์เอง มิได้ทรงศึกษาเล่าเรียนหรือฟังจากผู้อื่นมาก่อน แต่สรรพธรรมเหล่านี้เกิดปรากฏแก่พระองค์เองด้วยอำนาจการได้บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณ
~ โพธิ์ = โพธิ คือตรัสรู้
(๘) มาร ตถาคตแม้เมื่อแสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลาย ก็เป็นเช่นนั้น; แม้เมื่อไม่แสดงธรรมแก่สาวกทั้งหลายก็เป็นเช่นนั้น
(๙) ตถาคตแม้เมื่อแนะนำสาวก ก็เป็นเช่นนั้น; แม้เมื่อไม่ได้แนะนำสาวกก็เป็นเช่นนั้น
(๑๐) ข้อนั้นเพราะเหตุไร เพราะตถาคตละอาสวะ อันทำให้เศร้าหมอง ให้เกิดในภพใหม่ มีความกระวนกระวาย มีวิบากเป็นทุกข์ ให้มีชาติ ชรา มรณะต่อไปได้แล้ว ตัดรากถอนโคนเหมือนต้นตาลที่ถูกตัดรากถอนโคนไปแล้ว เหลือแต่พื้นที่ ทำให้ไม่มี เกิดขึ้นต่อไปไม่ได้; ต้นตาลที่ถูกตัดยอดแล้วไม่อาจงอกขึ้นอีกได้ แม้ฉันใด ตถาคตก็ฉันนั้นเหมือนกัน
(๑๑) เวยยากรณภาษิตนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วโดยมารมิได้เรียกร้อง และโดยที่พรหมเชื้อเชิญดังนี้ เพราะเหตุนั้น เวยยากรณภาษิตนี้ จึงมีชื่อว่า พรหมนิมันตนิกสูตร ดังนี้แล
พรหมนิมันตนิกสูตรที่ ๙ จบ