ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๕๖.หลอกตัวเองไม่ได้

โคลงสี่สุภาพ

     ๑.หลอกลวงเขากลั่นแกล้ง.........................บรรลัย
มิอาจหลอกตนไว...........................................แน่แล้ว
ชนมีรากฐานใจ..............................................จำแนก ดีเลว
ทำชั่ว,ทำเลวแจ้ว............................................ขัดแท้มโนธรรม

    ๒.พฤติเลวนำเดือดร้อน...............................ทุกข์หนา ในใจ
ถึงไม่มีใครมา.................................................ทราบแท้
มโนธรรมแล่นนำพา........................................ทำโทษ ตนเอง
บาปเล่นงานเลยแท้.........................................ชื่นหน้าอกตรม

    ๓.ชมบัณฑิตแน่วน้อม..................................จิตละอาย บาปเอย
ยังกริ่งเกรงบาปกราย......................................มุ่งใกล้
มิพฤติชั่วเลยวาย.............................................ผิที่ ลับตา
เพราะเกียรติ์ตนเองไซร้...................................จุ่งแท้มนุษย์หนา ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๕๖ หน้า ๑๕๘ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๕๗.ชีวิตเป็นเยี่ยงสามัญ

โคลงสี่ดั้นสุภาพ

     ๑.ชีวิตปีนป่ายขึ้น......................................สุดหนา มีลง
คนเลิศปัญญาพา...........................................ทราบแท้
สรรพสิ่งหลายครา.........................................มีค่า เสมอกัน
เป็นโลกธาตุกล้าแล้........................................ดุจเดียว

    ๒.มี"เขา"เชียวแม่นแล้ว...............................มี"เรา"
"เรา"เกิดก็มี"เขา"............................................ร่วมช้อย
มี"เกิด,ดับ"เปรียบเงา.......................................ตามติด
มี"ดับ"เวียนแล้คลัอย......................................."เกิด"วน

    ๓.ยลความยึดมั่นไว้....................................."อุปาทาน" มิมี
คำว่า"ตัวตน"พาน............................................ไป่พร้อง
"เรา,เขา"แน่ยืนกราน.......................................เพราะปราศ ตัวตน
จึงไม่แสวงช้อนจ้อง.........................................สิ่งใด

    ๔.จิตไกล"อยาก"ไม่คว้า...............................ใดเลย
ความปราถนาเอย............................................หมดแล้ว
โลกธาตุ,สัตว์พักเอย........................................ปรุงแต่ง มิมี
ธรรมชาติคุมพร้อมแกล้ว..................................สม่ำเสมอ ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๕๗ หน้า ๑๕๙ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

โลกธาตุ = ขอบเขตของโลกหรือระบบจักรวาล ในทางพระพุทธศาสนาหมายถึงระบบของจักรวาลที่มีดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และเขาพระสุเมรุเป็นแกนกลาง โดยมีขนาดและสเกลที่แตกต่างกันไป ๓ ขนาดหลัก ดังนี้
(๑) สหัสสีจูฬนิกาโลกธาตุ: โลกธาตุขนาดเล็ก ประกอบด้วย ๑,๐๐๐ จักรวาล
(๒) ทวิสหัสสีมัชฌิมิกาโลกธาตุ: โลกธาตุขนาดกลาง ประกอบด้วย ๑,๐๐๐,๐๐๐ จักรวาล
(๓)ติสหัสสีมหาสหัสสีโลกธาตุ: โลกธาตุขนาดใหญ่ที่สุด ประกอบด้วย ๑,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐ จักรวาล

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๕๘.ทำดีเล็กน้อยก็เรียกดี

โคลงสองดั้น

    ๑.ความดีทำค่าท้น
ผิแค่เล็กน้อยล้น...................................เยี่ยมหนา

    ๒.ครา"ดี"นิดหน่อยแล้
อาจช่วยเราแก้แท้.................................ใหญ่ผอง

    ๓.ตรองเห็นคุณค่าชัอย
มิประมาทคิดแม้น้อย.............................หมิ่นแฉ

    ๔.แลหลังคารั่วฟ้อง
นทีเจิ่งนองเต็มห้อง................................แน่เผย

    ๕.เปรยของเล็กนิดด้อย
เราอาจมีคล้อยจัอย...............................ยิ่งหนา

    ๖.คราเล็กขาดไม่ได้
ความยิ่งยวดพร้อมไซร้..........................เด่นแฉ

    ๗.แล"ความดี,ชั่ว"พร้อม
คิดว่านิดต้อยน้อม.................................หน่อยเดียว

   ๘.เปรียว"ความดี"นิดแล้
ก็เรียก"ดี"ช้อยแท้..................................ผ่องไสว

    ๙.ไวทำเลวนิดน้อย
เรียกชั่วครองร้อนคล้อย.........................แน่เผย

    ๑๐.เปรยมะลิหนึ่งด้อม
หอมอบอวลช้อยล้อม.............................กลิ่นขยาย

    ๑๑.กรายดม"คูถ"หน่อยไซร้
มีกลิ่นเหม็นคลุ้งใกล้...............................ห่างหนี

    ๑๒.มี"มะลิ,คูถ"ต่างชั้น
เปรียบไม่เหมือนไซร้ดั้น..........................เร่งเบือน

    ๑๓.เตือน"ความดี,ชั่ว"ช้า
มิว่า"นิด"ถ้อยกล้า..................................ไม่ควร ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๕๘ หน้า ๑๖๐ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๕๙.ให้มิหวังผลตอบแทน

โคลงสามดั้น

    ๑.บัณฑิตเกิดมาดล.................................ยลประโยชน์สุขสร้าง
มิจ่อหวังข้ออ้าง...........................................ตอบแทน

    ๒.แดนบารมีชนกอปร...............................จิตนอบ"สละ"ก่อน้อม
มิครอบครองจ้องพร้อม................................ร่ำรวย

    ๓.มิคอยฉวยหยิบใด.................................ใจยินดีมุ่ง"ให้"
มากกว่า"รับ"ป้องไว้......................................ไม่หวง

    ๔.ตักตวงรอยสรวลชน..............................รตียลชื่นแล้
มิห่วงตนยิ้มแท้.............................................อิ่มใจ

    ๕.แจกไปใจสบาย.....................................มีผลกรายค่าคุ้ม
จิตอยู่เหนือแล้อุ้ม..........................................วัตถุหนา

    ๖.คราจิต"ดี"พึงเป็น....................................บุคคลเห็นพึ่งได้
จิตเด่นงามช้อยไซร้........................................ช่วยเหลือ

    ๗.เจือกุศลจิตถาวร.....................................ชนสลอนประโยชน์ท้น
เขาพึ่งพาปลื้มล้น...........................................ศรัทธา ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๕๙ หน้า ๑๖๑ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๐.จะหวงไปไยให้ทานดีกว่า

อุปจิตฉันท์ ๒๒

    ๑.ขณะ"เกิด"นิรมี.....................................มิปะชี้อะไร
ครา"มระ"ไซร้..............................................อนะสิ่งเจาะคระไลฉาน

    ๒.ธน"สิน"ภวมี.........................................กิจะปรี่ละผ่าน
"เหนียว"ละมลาน.........................................ก็จะเก็บซิกระไรรี่

    ๓.ภณะ"ทาน"เหมาะเจาะครา....................อติ"บารมี"
"ทาน"สละชี้................................................หิตะแท้จิรกาลหนา

   ๔.บริจาครติปริ่ม.......................................มนะอิ่มวรา
ไม่วสะพา....................................................สิอะไร ฤ เจาะแทนคุณ

     ๕.นรผู้ทยะตรึก......................................วตะฝึกวิบุลย์
"ทาน"เจาะอดุลย์.........................................นิรสิ่งวสะอีกเผย

    ๖.ธุระสร้างอธิ"ทาน"................................พหุขานเฉลย
เต็มประลุเอ่ย..............................................เจาะสะสมรุจิยิ่ง"ทาน" ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๐ หน้า ๑๖๒ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๑.อย่าประมาทพึงทำทาน ศีล ภาวนา

โคลงดั้นวิวิธมาลี

    ๑.ผีสางแลเทพแล้...........................นับถือ ใจคน
ธรรมก่อในจิตดี..................................ยิ่งแล้ว
ยศสูงศักดิ์มิลือ...................................ตำแหน่ง
ยมโลกเพิกคว้าแจ้ว.............................ยศหนา

    ๒.ยศสูงเลอเลิศไซร้........................มินำ
พฤติชั่วนรกมา....................................จ่อแล้
วัด"ดี,ชั่ว"กระทำ..................................ณ ภพ หลังตาย
"ทาน,หมั่นกุศล"ช้อยแท้.......................อย่าเชือน

    ๓.มิเสียใจโศกเศร้า..........................มิทำ บุญทาน
ชีพไม่ประมาทเตือน.............................เร่งสร้าง
ขวนขวายรักษ์ศีลหนำ..........................รีบก่อ เมตตา
เพียรหยั่งสมาธิ์น้อมบ้าง.......................เพิ่มบุญ

    ๔.คราวชีพยังประพฤติล้ำ.................เลิศหนา กุศล
เรียนมุ่งในธรรมอดุลย์..........................ประโยชน์พร้อม
กุศลส่งตนพา.......................................ถึงภพ สุขแสน
ใจไม่เดือดร้อนน้อม..............................เมื่อตาย ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๑ หน้า ๑๖๓ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๒.ชอบพูดเท็จเสียหายมาก

โคลงดั้นบาทกุญชร

    ๑.มิรับปากพล่อยไซร้.......................กับใคร
มิก่อสัญญาแล.....................................ชุ่ยแล้
พูดหวานไม่คิดใด................................เป็นเท็จ มิจริง
ทราบถูกหลอกฉ้อแท้...........................โกรธเผย

    ๒.หลอกลวงเขาเสร็จแล้ว..................ทำเขา เจ็บใจ
จึงก่อศัตรูเอย.......................................ตอกย้ำ
ชอบโกหกสุดเขลา...............................เกิดคู่อาฆาต
สัตย์ซื่อตรงล้วนล้ำ...............................เลิศแฉ

    ๓.คราวเกิดถูกขู่ร้าย..........................มิโวย นึกโกรธ
คำพูดจริงตรงแล...................................ไม่อ้อม
ถึงเขาโกรธมิโหย..................................คิดฆาต
ยอมรับจริงเอื้อน้อม...............................ง่ายหนา

    ๔.คำหลอกลวงยาตรรู้........................สักวัน
ผลเกิดเสียหายพา.................................เขี่ยคุ้ย
พูดจริงซื่อสัตย์ครัน...............................บอกกล่าว ความดี
จงรักษ์พูดพร้องพุ้ย...............................ซื่อแฉ ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๒ หน้า ๑๖๔ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๓.พึงมีสติคุมใจเสมอ

อุปจิตรฉันท์ ๒๒

    ๑.สตินั้นเหมาะจะฝึก....................ภวตรึกประจำ
ด้วยสติย้ำ.......................................ดุจะผู้จระขี่ม้า

    ๒.ลุจรดทิศะทาง..........................นิรคว้างถลา
สู่วิถิหล้า..........................................อนะภัยประลุตรงเผย

    ๓.มนะออกพหิยล.........................อกุศลปะเอย
ใช้สติเสย........................................เหมาะเจาะคุมลุกุศลแล

    ๔.มนะน้อม"อนุสา-........................สติฯ"กล้าซิแน่
สิบคุณะแฉ......................................ถิระใจละกิเลสปลง

    ๕.ลุระลึกกะ"พระพุทธ์ฯ"...............เพราะศรุตม์ประสงค์
"ธรรมและพระสงฆ์".........................."คุณะศีลสละทาน"เผย

    ๖.เจาะตริธรรมะและเสพ...............อุปะ"เทพ"ซิเอ่ย
เช่น"หิริ"เกย.....................................เจาะละอายมละบาปกลัว

    ๗."มรณาสติฯ"ตรึก........................ประลุนึกกะตัว
ตายจะระรัว......................................ภวถึงสกะตนแฉ

    ๘."สติกายคตาฯ"...........................เจาะตริ กล้าซิแน่
กายเลอะเทอะแล..............................มิสะอาดนิรงามเผย

    ๙.สติ"วายุ"ก็"อา-............................นะปะนาฯ"ซิเอ่ย
"ออก"ลุเฉลย.....................................และ"อปานะลุเข้า"แล

    ๑๐."อุปสามะฯ"ระลึก......................คุณะตรึกซิแน่
มีสติแฉ.............................................."นิรวาณ"ลุสงบดล

    ๑๑."สติสิบ"พิระตรึก.......................มนะนึกกุศล
หลีก"หินะ"ด้น....................................อกุศลมละทิ้งหนา

    ๑๒.เลาะกุศลสุขะเพลิน..................ลุเจริญวรา
แต่หินะล้า..........................................ทุขะก่อทุรร้อนใจ

    ๑๓.นรฝึกสติดล.............................มนะยลซิไว
จิตประลุใส........................................ลุกุศลและเจริญธรรม ฯ|ะ
   
แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๓ หน้า ๑๖๕ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

อนุสติ ๑๐ ประการ = คือ อารมณ์กรรมฐานที่ควรระลึกถึงเนือง ๆ หรือเน้นการตั้งสติระลึกนึกถึงสิ่งที่ดีงามเป็นมงคลอยู่เสมอเพื่อช่วยให้จิตใจสงบ ตั้งมั่น และปราศจากกิเลส ประกอบด้วยหัวข้อปฏิบัติหลักในพุทธศาสนา ดังนี้
(๑) พุทธานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้า
(๒) ธัมมานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระธรรม
(๓) สังฆานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระสงฆ์
(๔) สีลานุสติ =การระลึกถึงศีลที่บริสุทธิ์และไม่มีความด่างพร้อยของตนเอง
(๕) จาคานุสติ =การระลึกถึงทานหรือการบริจาคที่ตนได้ทำลงไปเพื่อสละความตระหนี่
(๖) เทวตานุสติ =การระลึกถึงคุณธรรมที่ทำให้คนไปเกิดเป็นเทวดา (เช่น หิริ โอตตัปปะ)
(๗) มรณสติ =การระลึกถึงความตายเพื่อเตือนตนไม่ให้ประมาทในการดำเนินชีวิต
(๘) กายคตาสติ =การพิจารณาร่างกาย (อาการ ๓๒) ว่าเป็นสิ่งไม่สะอาด ไม่งาม เพื่อลดความยึดมั่นถือมั่น
(๙) อานาปานสติ = การตั้งสติระลึกกำหนดอยู่ที่ลมหายใจเข้าและออก
(๑๐) อุปสมานุสติ = การระลึกถึงคุณของพระนิพพานอันเป็นสภาวะที่ดับทุกข์และสงบเย็น

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๔.ยอมรับคำติติง แก้ไขทัน

อาขยานิกาฉันท์ ๒๒

    ๑.ผู้นำเจาะถูกติง................................หิตะยิ่งจะแก้ทัน
มิกล้าติพลาดครัน...................................จะลุเปลี่ยนและแก้ไข

    ๒.กางเกงสิก้นขาด..............................ขณะยาตร ณ บ้านไว
จะดีมิออกไกล........................................จรลีตลาดแฉ

    ๓.ในบ้านละอายนิด.............................เพราะสนิทมิเขินแย่
ตลาดสิผู้แล............................................นรเห็นจะอายหนา

    ๔.ผู้ที่ฉลาดงาน...................................ก็จะชาญเสาะคนกล้า
แนะข้อสิผิดพา........................................รติรู้สิข้อเสีย

    ๕.โชคดีสิรู้หนา....................................ผิวะช้าจะเสียเปลี้ย
ผิใครจะบอกเกลี่ย...................................คุณะตอบซิจริงใจ

    ๖.อย่ากลัวกะความจริง.........................ผิวะดิ่งเจาะร้ายไซร้
จะทันและแก้ไข.......................................อนะเหตุมิเสียหาย

    ๗.รู้เร็ว ณ บัดนี้.....................................ภวะชี้ทุกข์มาย
ผิเก็บจะกลับกลาย...................................พหุเหตุกะปัญหา ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๔ หน้า ๑๖๖ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ

ทิศที่ ๑๑ การบริหารจัดการจิต : ๑๖๕.ความซื่อตรงมีคุณอนันต์

วิปริตปุญญาฉันท์ ๒๒

    ๑.ถนนลุตรงไซร้.................................ทะลุไกลเจาะทิวทัศน์
หากคดจะไม่ชัด.....................................จะมิมองซิโล่งไกล

    ๒.หทัยลุซื่อตรง..................................ภวบ่งลุธรรมไว
จิตใจมิซื่อไซร้........................................นิรสัจธรรมพาน

    ๓.ลุสัตย์และซื่อหนุน...........................ลุอดุลย์เจริญญาณ
ปัญญาจะเกิดขาน...................................จระฝึกซิซื่อตรง

    ๔.มิควรจะคิดคด.................................จะจรดซิเขลาบ่ง
จิตกอปรกิเลสหลง..................................มิเจริญนะปัญญา

    ๕.ตริ"สัจจบาร์มี".................................ประลุ"ดี"ซิแท้กล้า
ปัญญาจะเกิดหนา...................................เพราะจะหนุนและช่วยกัน

    ๖.แหละ"ปัญญะ"คุมชัด........................ตริเจาะ"สัจจะ"ถูกสรรค์
เกิดสัจจะมั่นครัน.....................................ภว"ปัญญะ"ยิ่งยง ฯ|ะ

แสงประภัสสร

ที่มา: จากหนังสือ ทิศที่ ๑๑ บทที่ ๑๖๕ หน้า ๑๖๗ ของ หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ