(ต่อหน้า ๓๓/๓๓) อภิธรรมปิฎก :
๒๒.วิภังค์ : ปฏิสัมภิทาวิภังค์

~ อนุปาทินนะ =อนุปาทินนะ หรือ อนุปาทินนกสังขาร หมายถึง สังขารที่กรรมไม่ได้ยึดครอง หรือสิ่งที่ไม่มีใจครอง (ไม่มีวิญญาณครอง) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของรูปและนามที่เกิดขึ้นโดยไม่ได้เป็นผลของกรรมโดยตรง เช่น สิ่งของเครื่องใช้ ต้นไม้ หรือเจตสิกบางประเภท
(๘) ปฏิสัมภิทา ๔ เป็นโนอุปาทานะ ฯลฯ
~ โนอุปาทานะ = คือ ธรรมที่ไม่เป็นอุปาทาน, สิ่งที่ไม่มีความยึดมั่นถือมั่น, หรือสภาพธรรมที่ไม่ได้ถูกยึดติดด้วย กามุปาทาน, ทิฏฐุปาทาน, สีลัพพัตตุปาทาน, หรืออัตตวาทุปาทาน ในทางตรงกันข้าม อุปาทานคือความยึดติด แต่โนอุปาทานะเป็นสภาวะที่จิตหรือธรรมนั้นปราศจากการคว้าเอาหรือถือครองไว้
(๙) ปฏิสัมภิทา ๔ เป็นโนกิเลสะ ฯลฯ
~ โนกิเลสะ = สภาวธรรมที่ไม่เป็นกิเลส (ตรงข้ามกับ กิเลส แปลว่า สิ่งที่ทำให้จิตเศร้าหมอง มลทิน)
[ฉ] ปิฏฐิทุกวิสัชนา
(๑) ปฏิสัมภิทา ๔ เป็นนทัสสเนนปหาตัพพะ; เป็นนภาวนายปหาตัพพะ; เป็นนทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ; เป็นนภาวนายปหาตัพพเหตุกะ
~ นทัสสเนนปหาตัพพะ = แปลว่า "ธรรมอันโสดาปัตติมรรคไม่พึงประหาณ" หรือ "สภาวธรรมที่ไม่ได้ละด้วยโสดาปัตติมรรค"
~ นภาวนายปหาตัพพะ = สภาวธรรมที่ไม่ต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓
~ นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกะ =  สภาวธรรมที่ไม่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค
~ นภาวนายปหาตัพพเหตุกะ = สภาวธรรมที่มีไม่เหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน
(๒) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นสวิตักกะ
~ สวิตักกะ = สภาวธรรมที่มีวิตก
(๓) อัตถปฏิสัมภิทา เป็นสวิตักกะก็มี; เป็นอวิตักกะก็มี
~ อวิตักกะ = สภาวธรรมที่ไม่มีวิตก
(๔) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นสวิจาระ
~ สวิจาระ = สภาวธรรมที่มีวิจาร
(๕) อัตถปฏิสัมภิทา เป็นสวิจาระก็มี; เป็นอวิจาระก็มี
~ อวิจาระ = สภาวธรรมที่ไม่มีวิจาร
(๖) ปฏิสัมภิทา ๔ เป็นสัปปีติกะก็มี; เป็นอัปปีติกะก็มี; เป็นปีติสหคตะก็มี; เป็นนปีติสหคตะ; เป็นอัปปีติกะก็มี; เป็นสุขสหคตะก็มี; เป็นนสุขสหคตะก็มี; เป็นอุเปกขาสหคตะก็มี; เป็นนอุเปกขาสหคตะก็มี
~ สัปปีติกะ = สภาวธรรมที่มีปีติ
~ อัปปีติกะ = สภาวธรรมที่ไม่มีปีติ
~ นปีติสหคตะ = สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยปีติ
~ สุขสหคตะ = สภาวธรรมที่สหรคตด้วยสุข
~ นสุขสหคตะ = สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยสุข
~ อุเปกขาสหคตะ = สภาวธรรมที่สหรคตด้วยอุเบกขา
~ นอุเปกขาสหคตะ = สภาวธรรมที่ไม่สหรคตด้วยอุเบกขา
(๗) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นกามาวจร
(๘) อัตถปฏิสัมภิทา เป็นกามาวจรก็มี; เป็นนกามาวจรก็มี
~ กามาวจร = สภาวธรรมที่เป็นกามาวจร
~ นกามาวจร = สภาวธรรมที่ไม่เป็นกามาวจร
(๙) ปฏิสัมภิทา ๔ เป็นนรูปาวจร; เป็น นอรูปาวจร
~ นรูปาวจร = สภาวธรรมที่ไม่เป็นรูปาวจร
~ นอรูปาวจร = สภาวธรรมที่ไม่เป็นอรูปาวจร
(๑๐) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นปริยาปันนะ
(๑๑) อัตถปฏิสัมภิทา เป็นปริยาปันนะก็มี; เป็นอปริยาปันนะก็มี
~ ปริยาปันนะ = สภาวธรรมที่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์ (โลกียะ)
~ อปริยาปันนะ = สภาวธรรมที่ไม่นับเนื่องในวัฏฏทุกข์ (โลกุตตระ)
(๑๒) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นอนิยยานิกะ
(๑๓) อัตถปฏิสัมภิทา เป็นนิยยานิกะก็มี; เป็นอนิยยานิกะก็มี
~ นิยยานิกะ = สภาวธรรมที่เป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์
~ อนิยยานิกะ = สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุนำออกจากวัฏฏทุกข์
(๑๔) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นอนิยตะ
(๑๕) อัตถปฏิสัมภิทา เป็นนิยตะก็มี; เป็นอนิยตะก็มี
~ นิยตะ = สภาวธรรมที่ให้ผลแน่นอน
~ อนิยตะ = สภาวธรรมทีไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้น
(๑๖) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นสอุตตระ
(๑๗) อัตถปฏิสัมภิทา เป็นสอุตตระก็มี; เป็นอนุตตระก็มี
~ สอุตตระ = สภาวธรรมที่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า
~ อนุตตระ = สภาวธรรมที่ไม่มีธรรมอื่นยิ่งกว่า
(๑๘) ปฏิสัมภิทา ๔ เป็นอรณะ
~ อรณะ = สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้
(๑๙) ปฏิสัมภิทา ๓ เป็นอนิยตะ ฉะนี้แล
ปัญหาปุจฉกะ จบ
ปฏิสัมภิทาวิภังค์ จบบริบูรณ์.